سبک خراسانی - دهم انسانی - درسنامه - امیرحسین کاروین

بررسی سبک خراسانی و ویژگی‌های آن از کتاب علوم و فنون دهم

سبک خراسانی - دهم انسانی - درسنامه - امیرحسین کاروین

سجع و انواع آن 

تعریف سجع: یکسانی دو واژه در واج یا وا جهای پایانی و وزن یا هر دوی آنهاست. برای به وجود آمدن سجع باید حداقل دو جمله وجود داشته باشد، زیرا سجع باید در پایان دو جمله بیاید. به کلمات دارای سجع «ارکان سجع» و به آهنگ برخاسته از آنها «سجع» می گویند. 

سجع هم در نثر و هم در شعر به کار می رود. مثال:‌

ای یوسف خوشنام ما،‌خوش می روی بر بام ما / ای درشکسته جام ما،‌ ای بردریده دام ما 

الهی نام تو ما را جواز، مهر تو ما را جهاز.

انواع سجع:‌ 

1.متوازی: کلماتی که هم وزن هستند و واج های پایانی آنها یکی است. مثل مثال بالا.

2. متوازن: فقط هم وزن هستند. مثل : فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف

3.مطرف: هم وزن نیستند اما واج های آخرشان یکسان است. مثال: محبت را غایت نیست از بهر آنکه محبوب را نهایت نیست .

فواید سجع: 

الف) ایجاد موسیقی در نثر       ب) افزایش موسیقی در شعر

سبک و سبک شناسی (سبک خراسانی) 

تعریف سبکشیوه خاص یک اثر یا آثار ادبیسبک شعرمجموعه ویژگی هایی که شاعر یا نویسنده در نحوه بیان اندیشه به کار می گیردسبک شخصیشیوه بیان هر نویسنده یا شاعر

طبقه بندی سبک بر اساس دیدگاه های گوناگون 

 

 

 


 مکتب ها و سبک های ادبی معمولاً محصول اوضاع سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و ... زمانه ای است که صاحبان آن مکتب ها و سبک ها در آن می زیسته اند.

سبک شناسی دوره اول شعر 

نخستین آثار نظم زبان فارسی بعد از اسلام، ابتدا در سیستان و سپس در خراسان بزرگ پدید آمد. به سبک این آثار، سبک خراسانی گفته اند و به علتّ آنکه اوج آن در زمان سامانیان بوده است، آن را سبک سامانی هم نامیده اند. 

سبک خراسانی بر حَسَب زمان، به سه سبک فرعیِ سامانی، غزنوی و سلجوقی تقسیم م یشود که ویژگی های مشترکی دارند.

سبک دوره سلجوقی را باید بینابین نام نهاد؛‌ زیرا ویژگی های سبک عراقی نیز در آن به چشم می خورد. از شعرای معروف سبک خراسانی می توان به رودکی، فردوسی، ناصرخسرو و ... اشاره کرد.

ویژگی های زبانی شعر خراسانی 

الف) سادگی زبان شعر      ب) کم بودن لغات عربی به جز اصطلاحات دینی و علمی و لغات بیگانه، در مقایسه با دوره های بعد

پ) تفاوت تلفّظ برخی از کلمات در مقایسه با زبان امروز   ت) کهنه و مهجور بودن بخشی از لغات در مقایسه با دوره های بعد

ت) استفاده از دو نشانه برای یک متمّم

ویژگی های ادبی شعر خراسانی 

الف) قالب عمدۀ شعر این دوره، قصیده است؛ قالب های مسمّط، ترجیع بند و مثنوی نیز به تدریج در این دوره شکل می گیرد و قالب غزل نیز در اواخر این دوره، رشد می یابد.

ب) استفاده از آرایه های ادبی، طبیعی و در حدّ اعتدال است.                 پ) قافیه و ردیف، بسیار ساده است.

ت) در توصیف پدیده ها بیشتر از تشبیه حسّی بهره گرفته می شود.

ویژگی های فکری شعر خراسانی

الف) روح شادی و نشاط و خوش باشی، در شعر غلبه دارد.

ب) شعر واقع گراست و توصیفات عمدتا طبیعی، ساده، محسوس و عینی است.

پ) معشوق، عمدتاً زمینی است.                                 ت) بیشتر روح حماسه بر ادبیات این دوره حاکم است.

ث) اشعار پندآموز و اندرزگونۀ این دوره، ساده است و جنبۀ عملی و دستوری دارد. 

ج) مضمون عمدۀ اشعار این سبک، حماسه، مدح و اندرز و ... است.

چ) فکر و کلام ساده است؛ یعنی هنوز با پیچیدگی های عرفانی، حِکمی و اندیشه های فلسفی در نیامیخته است.

نثر سبک خراسانی به دو دوره 1.سامانی 2.غزنوی و سلجوقی تقسیم می شود.


دفترچه جامع 21 بهمن

3/20/2023 7:12:18 PM