به نام خداوند مهربان
درس سوم روانشناسی کنکور:احساس,توجه,ادراک
آزمایش های مربوط به فقدان حواس در شرایط محرومیت حسی انجام می شود.
محرومیت حسی یعنی این که فرد در شرایطی قراربگیرد که هیچ یک از گیرنده های حسی مثل چشم،گوش و...به وسیله محرک های بیرونی تحریک نشود.
نکته:نتایج مطالعات نشان می دهد که داوطلبانی که حاضر شدند آزمایش محرومیت حسی روی انان انجام شود ،باوجودقول دریافت پاداش نتوانستند بیشتر ازچند ساعت شرایط محرومیت حسی را تحمل کنند.
محرومیت حسی به دلیل آزارنده بودن نوعی شکنجه تلقی می شود ومطالعات نشان می دهد که موجودات زنده به خصوص انسان،نیاز به احساس دارند.
نکات مهم:
تحریک اندام های حسی موجب احساس محرک می شود یا به عبارتی دیگر وقتی که جسمی را انتخاب کردیم ،می فهمیم در کجاست ،چقدرازما دور است و چه اندازه ای دارد .
محرک هر چیزی است که گیرنده های حسی را تحریک می کند .
انتخاب محرک خاص ،ازبین محرک های بی شمار پیرامون ما توجه نام دارد .
تعبیر و تفسیر کردن ومعنی ومفهوم و سازمان دادن به محرک های توجه شده ادراک نام دارد .
فاصله زمانی بین احساس ،توجه وادراک آن قدر سریع است که ماآن را نادیده می گیریم .
نکته مهم :تحریک هر یک از گیرنده های حسی تابع شدت محرک است ؛یعنی تحریک حواس از سوی محرک باید به میزان خاصی برسد تاان عضو حسی تحریک شود ؛مثلا صدا باید به شدت خاصی برسد تا گوش ما ان را بشنود .
سوال:محرک های محیطی را چگونه انتخاب می کنیم؟
محیط ما پر از محرک های مختلف است .فرایند انتخاب یک محرک از بین محرک های حسی مختلف را توجه می نامند .
توجه با تمرکز متفاوت است .اگر توجه مداوم و پایدار باشد دران صورت با تمرکز مواجه هستیم .
اغلب به دلیل ارتباط نزدیک میان دو مفهوم توجه وتمرکز،همه افراد قادربه تفکیک میان این دو نیستند.
نکته :منابع توجه تحت تاثیر سه عامل است :
1-نخست حواس ما که به وسیله محرک های بیرونی تحریک می شود.
2-دومین عامل اطلاعات موجود در حافظه است .حافظه ما یکی از منابع مهم توجه است برای مثال وقتی که یک استاد مکانیک کار به صورت گذری از یک بازارچه فروش کتاب می گذرد ،این فرد ان گونه که از ابزار والات مکانیکی اطلاعات دارد از کتاب ندارد .بنا براین اگر از همین فرد بپرسیم که ایا فلان انتشارا را دیدید ،ممکن است که بگوید مگر در مسیر من کتاب فروشی وجود داشت ؟
بنا بر این چیزی که توجه مکانیک را به محرک هایی غیر از کتابفروشی ها سوق داداطلاعات موجود در حافظه وی بوده است .
3-عامل سوم سبک پردازش فرد وانتظارات انها است مثلا وقتی شما با دوستی قراردارید هر فردی را از دور آن دوست تلقی می کنید بنا براین عاملی که باعث می شود تا افراد را ازدور دوست خود تلقی کنید سبک پردازش و انتظرات شما است .
اماده سازی
اماده سازی زمانی اتفاق می افتد که شناخت محرک معینی ،تحت تاثیراشنایی پیشین با همان محرک یا محرک شبیه ان قرار می گیرد.
درپدیده اماده سازی اشنایی پیشین, دریافت بعدی را اسان می کند .
برخی از موانع تمرکز
1-یکنواختی و ثبات نسبی
وقتی موضوع مورد توجه به صورت یکنواخت دریافت می شود فرد به ان عادت میکند و در نتیجه ابعاد جدید ان را در نمی یابد . استفاده از رنگ های مختلف به هنگام مطالعه و خط کشیدن روی واژگان مهم به وسیله برخی از دانش اموزان روش مفیدی برای خارج شدن از یکنواختی و ثبات نسبی است .
2-اشنایی نسبی با محرک و موضوع مورد توجه
تازگی موضوع دریافت شده تمرکز ایجاد می کند.اگر محرک مورد نظر به دفعات متعدد دریافت شود خوگیری شکل می گیرد .برای این که تمرکزتان هنگام مطالعه افزایش یابد ،سعی کنید موضوع مورد مطالعه را به صورت های مختلف و از زوایای متفاوت بررسی کنید .
عوامل ایجاد تمرکز
1-تغییرات درونی محرک ها
موضوع مورد توجه اگر به لحاظ معنایی شرایط متنوع و جذابی داشته باشد عادت را از بین می برد.
برخی از محرک ها دارای تغییرات درونی بیشتری نسبت به بقیه هستند.
یک فرش دستباف زیبای ایرانی که حاوی نقوش چشم نواز است در مقایسه با زیزانداز ساده دارای تغییرات درونی بیشتری است .
2-درگیری و انگیختگی ذهنی
میزان انگیختگی ذهنی ،تحت تاثیر عوامل فیزیولوژیکی و روانشناختی است .
تغذیه مناسب و تامین نیازهای زیستی ،یکی از عوامل فیزیولوژیکی ایجاد انگیختگی ذهنی است .
عوامل مهم دیگر نیز {ایجاد هدف و اهمیت دهی به آن }در انگیختگی ذهنی موثر است .
کارکرد های توجه
1-ردیابی درست علامت
منظور از علامت یا محرک هدف،علامتی است که فرد باید ان را برگزیند .منظور از محرک ها یا علایم انحرافی ،محرک هایی است که همواره مانع انتخاب هدف می شود .
فرض کنید شما در یک اتاق تاریک به صفحه ای نگاه می کنید .از شما خواسته می شود هر زمان نقطه نورانی کوچکی بر محل مورد نظر تابیده شده گزارش دهید .در این مثال اگر لحظه وقوع تابش ان نور را به درستی گزارش بدهید ،تصمیم شما از نوع ردیابی درست علامت حاضر است.
هم چنین اگردراین لحظه تابش نوررا گزارش ندهید یعنی علامت حاضر را ردیابی نکرده اید .این نوع تصمیم گیری باعث ازدست دادن محرک هدف می شود.
در مثال فوق ممکن است نور تابانده نشود ولی شما ان را گزارش کنید در ان صورت محرکی را ردیابی کرده اید که غایب بوده است .این حالت را هشدار کاذب می گویند ،درحالی تصمیم درست این بود علامت غایب ردیابی نشود.
2-گوش به زنگی
کارکرد دوم توجه گوش به زنگی است .به توانایی فرد برای یافتن محرک هدف در یک دوره زمانی طولانی،گوش به زنگی میگویند .
مهم ترین عامل عدم موفقیت در گوش به زندگی خستگی است.
3-جست وجو
در جست وجو به دنبال یافتن یک محرک مکانی در زمینه یا بافت مکانی هستیم .
نکته مهم:پیدا کردن محرک هدف تابع تعداد عوامل انحرافی و ویژگی منحصر به فرد ان هدف است .
سه نکته مهم :
1-درتوجه هرچه اگاهی شما بیشتر باشد نوع توجه هم ارادی خواهد بودبرای مثال:وقتی کسی از شما بپرسد پیراهن شما چند دکمه دارد،به احتمال زیاد نمی توانید پاسخ دقیقی بدهید زیرا اراده ای برای شمارش دکمه ها نداشته اید در نتیجه میزان اگاهیتان نسبت به تعداد دکمه ها کامل نبوده است .
2-برای حفظ توجه و ایجاد تمرکز ،باید از انجام فعالیت در ساعات طولانی پرهیز کرد بنابراین هرازچند گاهی بعد از مطالعه استراحت کنید.
هرچه مدت انجام تکلیف بیشتر باشد کیفیت انجام ان کاهش می یابد .براورد دقیق حداکثر زمان مفید برای ایجاد توجه مستمر، به ویژگی های شخصی و دشواری تکلیف مورد نظر بستگی دارد .
3-برای ایجاد توجه متمرکز،از حواس مختلف برای انجام دادن یک تکلیف استفاده کنید .
اگر حواس مختلف درگیر انجام یک تکلیف باشد کارایی بهتری خواهد داشت .برای مثال خواندن یک مطلب علمی همراه با رویت تصاویر ان نمونه ای برای استفاده از دوحس برای یک تکلیف است .