دوستان عزیز سلام.
درسنامهی زیر توسط خانم گلشن اسکندری، رتبهی 5 منطقهی 3، دانشجوی رشتهی سینمای دانشگاه هنر تهران و پشتیبان ویژهی گروه هنر تهیه شده.
برای گرفتن مشاوره از ایشون میتونید با تلفن 0216463 و داخلی 1191 در تماس باشید.
«پوشاک بانوان عیلام»
پیراهن بانوان عیلامی ← دامن بلند با تزئیناتی شبیه رشته ای از الیاف با خطوط هستند که مانند چین دور دامن قرار می گیرد.
«پوشاک بانوان ماد»
مادها برای گرم نگه داشتن خود، پوستین و کلاه های نمدین و باشلق را به کار می بردند.
باشلق ← نوعی کلاه و سرپوش که برگه های بلند داشت و به گردن بسته می شد.
«پوشاک بانوان پارسی (هخامنشی)»
لباس زنان و مردان پارسی شبیه به هم بود.
تفاوت آنها شاید تنها در رنگ و جنس پارچه ها و تزئینات لباس است.
پیراهن بانوان پارسی ← شامل یک بالا تنه به شکل دایره با چین های زیر آستین و قسمت پیش سینه با یقه ای سه گوش باز می شد.
دامن زنان پارسی، جلو بسته و بدون چاک، بلند و چین دار بود.
«پوشاک بانوان پارتی (اشکانی)»
پوشاک مردان اشکانی زیبا و باشکوه بود.
آنها از زیورآلات ظریف و گرانبها که از جنبه هنری قوی بود استفاده می کردند.
پیراهن زنان پارتی ← پیراهن آستین دار و بلند پرچین ظریف و فراوان که دامن آن تا روی زمین کشیده می شد و کمربندی در زیر کمر بسته می شد تا اندکی از گشادی لباس کم کند.
بانوان اشکانی از سربند و کلاه های مخروطی بلند و طبقه طبقه که تور از آن آویخته می شد استفاده می کردند.
نوع دیگری از لباس اشکانی ها ← پارچه ای همچون شنل بود که عقب سر را می پوشانید و آن را روی شانه ها می آویختند یا مانند چادر از آن استفاده می کردند.
«پوشاک بانوان ساسانی»
پوشاک زنان ساسانی ← پیراهن بلند و گشاد با آستین های بلند یا کوتاه که با بستن زیر سینه چین های زیادی ایجاد می شود. در لبه دامن یک پارچه پرچین دوخته می شود.
نوع دیگر لباس بانوان ساسانی ← پیراهنی است با دامن چاکدار که بلندی آن تا وسط ساق پا بود و چاک ها را سوزن دوزی می کردند و زیر آن شلوار مردانه می پوشیدند.
روی پیراهن، شال و روسری های بزرگ بر شانه و بازوان خود می آویختند و گاه به صورت چادر از آن استفاده می کردند.
«پوشاک ایرانیان در دوران اسلامی»
از ابتدای ورود اسلام به ایران لباس بانوان پوشیده تر شد.
پیراهن هد دارای یقه گرد یا مثلثی با آستین بلند پرچین و گشاد بودند.
در دوره اسلام، دور یقه و حاشیه لباس ها را با نوارهایی به نام طراز به خط کوفی تزیین می کردند.
در قرن پنجم و ششم هجری تا قبل از حمله مغول، زنان از روی پیراهن قبایی می پوشیدند که با دکمه یا شال و کمربند بر روی بالا تنه بسته می شد.
دور یقه و لبه ها حاشیه دوزی می شد.
زنان بیرون از خانه چادر سفید رنگ می پوشیدند.
پارچه ها نرم و ظریف با طرح ها و رنگهای جالب و گاه با جمله و عبارت هایی به خط کوفی تزیین می شد.
«پوشاک بانوان در دوره مغول (ایلخانیان و تیموریان)»
پیراهن بانوان مغول ← پیراهن بلند و گشاد که دامن تا روی پا کشیده می شد و یقه لباس سه گوشه تنگ و آستین های شمشیری بلند بود.
لباس ها در بالای مچ دست چین های فراوانی داشت.
بانوان مغول روی پیراهن، لباده می پوشیدند که چاک آن از گردن باز می شد و دارای برگردانی از پوست بود.
«پوشاک بانوان دوره صفویه»
پوشاک زنان صفویه ← زنان صفویه لباس های گرانبها و با ارزشی می پوشیدند.
پوشاک روی آنها مانند لباس مردان یک تکه بود یعنی بالاتنه و دامن جدا از هم دوخته نمی شد.
روی لباس قبای بلندی که تا مچ پا می رسید و از جلوی گردن باز می شد می پوشیدند.
زنان صفوی، کمرشان را محکم نمی بستند و آستین های قبای آن تنگ بود.
بانوان صفوی، کلاه کوچکی به شکل برج یا عرقچین به سر می نهادند و روی آن دستارهای سفید و لچکی به سر می بستند.
شلوار بانوان از پارچه های پنبه ای رنگی دوخته می شد که توسط بند شلوار ابریشمی از لیفه آن عبور می کرد و دور کمر بسته می شد. پایین شلوار از پارچه های راه راه (محرمات) یا نقش دوزی دوخته می شد.
زنان صفوی، کفش هایی به شکل نعلین می پوشیدند، بیرون خانه چادر بسیار بزرگ سفید یا بنفش رنگی بر سر می کردند.
«پوشاک در دوره افشار و زندیه»
مشخصه لباس بانوان افشار و زند ← کوتاه شدن دامن پیراهن ها و قباهاست.
دامن پیراهن ها و قباها کوتاه و ساقه های شلوار از زیر آن نمایان شد. در این دوره پوشیدن پیراهن های بدن نما رایج شد.
نوع دیگر لباس زنان این دوره ← ارخالق سبنوسه دار و کلیجه آستین کوتاه بود.
شلوار بانوان چه گشاد چه تنگ از پارچه های راه راه (محرمات) یا نقش دوزی مورب دوخته و لبه های آن از پارچه های رنگی دوخته می شماره دوزی است.
بانوان جنوب ایران ← چپه بر سر نهاده و توری و چارقد آزاد روی آن می بستند.
بانوان زند و افشار بیرون از خانه چادر مشکی یا بنفش رنگ حاشیه دار می پوشیدند و چاقچور به پا می کردند و روبنده سفید می بستند.
کفش زنان همانند دوره صفویه، به شکل نعلین و راحتی وساغری نوک برگشته با رنگهای مختلف دوخته می شد.
«پوشاک دوره قاجار»
دوره اول قاجار:
پوشاک بانوان دنباله لباس دوره زندیه بود.
در این دوره دامن ها بلندتر شد طوری که بر روی زمین کشیده می شد و به دلیل بلندی دامن شلوار دیده نمی شد بنابراین دمپای شلوارها تنگ تر و تزیینات آن کمتر بود.
پیراهن های این دوره بیشتر از ابریشم و پارچه های نازک بود که از جلوی گردن تا بالای باسن کوچک چاک داشت و آن را به وسیله دگمه یا سگک می بستند و آستین های بلند داشتند.
دامن از بالاتنه جدا و دامن کلوش چین دار و بلند بود. زیر دامن گاهی فنرهایی بای چتری ایستادن می پوشیدند با لیفه بند دور کمر را جمع می کردند و روی دامن را با کمربندی از پوست می پوشیدند.
لبه های پایین دامن با گلابتون و یراق دوزی و زنجیردوزی تزیین می شد و چند آویز پارچه ای لوزی شکل به نام سالامه از زیر کل کمر آویخته می شد.
دوره دوم قاجار:
پوشاک اندرونی در دوره دوم: بالاتنه لباس کوتاه و تنگ بود و آن را از پارچه گارس (گاز) یا ململ سفید که نقده دوزی و زردوزی می شد می دوختند.
آستین های بلند تا مچ داشتند و با دکمه های ریزی تا بازو بسته می شد.
بانوان روی پیراهن ارخالق می پوشیدند.
ارخالق نیم تنه ای بود که جلوی آن باز و لبه های آستین آن سه گوش یا گلابی شکل به نام سنبوسه بود.
تنبان: دامنی کوتاه و پرچین بود که به وسیله لیفه بسته می شد و زیر آن زیر تنبان هایی فنردار یا آهار دار یا پنبه دوزی شده می پوشیدند.
شلیته: زیر تنبان به جز زیر تنبانی یک دامن کوتاه پرچین دیگر به نام شلیته می پوشیدند که از جنس سفید و گاهی از مخمل های قوس و قزحی و پارچه های نرم بود.
شلوار: از شلوارهای کشباف سفید که کاملا چسبان بود به نام تکه تنبان استفاده می کردند.
از کفش های نعلین، چموش و ساغر های نوک برگشته به رنگ های سرخ، سبز، زرد و آبی استفاده می کردند یا کفش های چرمی سیاه و براق به نام قونداره یا گالش های نوک تیز می پوشیدند.
بانوان از چارقد توری نازک چهار گوشه استفاده می کردند که آن را دولا کرده به شکل سه گوشه و در زیر چانه با سنجاق بسته می شد. جنس پارچه چارقد، گارس، زری یا تور پوست ماری به نام آغا بانو بود.
در دوره دوم قاجار از چادرهای کمری و دامن های باز و بلند استفاده می شد.
زنان موقع بیرون رفتن از خانه بر روی شلیته و تنبان چاقچور که شلواری پرچین کف دار بلند و گشاد که لیفه و بند داشت و دو لنگه آن جدا از هم یا متصل بود می پوشیدند.