نکته‌های مهم درک عمومی هنر هماهنگ با بودجه بندی 19 فروردین

 نکات مهم و کلیدی از  همه مباحث درس درک عمومی هنر مناسب برای آزمون جامع 19  فروردین 1401

تهیه و تنظیم: گلشن اسکندری دانشجوی سینما دانشگاه هنر تهران

 * تصاویر و نقاشی های غار های میرملاس - دوشه - هومیان در لرستان ← تصاویر در اندازه کوچک به صورت مثبت کشیده شده / در این نقاشی ها انسان سوار بر اسب و تصاویر اغلب به صورت نیم رخ کشیده می شود / گوزن و سگ و اسب در این تصاویر دیده می شود.

* موضوع پرچم مسی شهداد ← باران و باروری

• بر روی این پرچم نقش فردی نشسته بر تخت با مناظر پیرامون می باشد. بر روی پرچم درخواست آب از الهه باران حک شده است.

 * معبد چغازنبیل ← اولین کاربرد شیشه در تاریخ معماری در معبد چغازنبیل است. برای اولین بار در معماری ایران از کاشی برای تزئین استفاده شده است. چغازنبیل بزرگترین بنای خشتی جهان و کهن ترین بنای ایرانی است.

• * معبد آناهیتا ← عظمت آناهیتا آدم را به یاد بنای پارسه می اندازد. معماری معبد آناهیتا به خاطر قرار گیری بر روی صفه ای مرتفع و داشتن پلکان دو طرفه، تقلیدی از معماری پارسه است. قطر ستون های آناهیتا چند برابر ستون های تخت جمشید است و ارتفاع ستون ها کوتاه تر از ستون های تخت جمشید است.

• * کاخ هترا ← بیشترین نشانه های تاثیر گذاری معماری یونانی-رومی اشکانی در این بنا دیده می شود. پرستشگاه خورشید از قسمت مهم این مجموعه است که طرحی شبیه به آتشکده های هخامنشی دارد. در این کاخ از صورتک های انسانی در حالت تمام رخ برای تزئین دیواره ها استفاده شده است.

 * ویژگی های کاخ پارسه (تخت جمشید) ← در کاخ پارسه پیکره ها به حالت نیم رخ حجاری شده اند نه تمام رخ / شیوه قرار گرفتن پیکره ها و نمایش حرکت آنها منظوم و موزون است / در کاخ پارسه پیکره انسان در نسب با نقوش حیوانات تحرک کمتری دارد / پیکره ها به سبب نظم تکرار شده اند.

• * کاخ آشور (اشکانیان) ← در نقشه کاخ آشور فضایی برای حمام در نظر گرفته شده است. فضای حمام در نقشه ی کاخ های کوه خواجه، فیروز آباد، سروستان نیست و فقط در کاخ آشور است.

 * ویژگی معماری ایران در دوره ساسانیان ← استفاده از گوشواره در چهار گوش بنا به منظور ایجاد گنبد برای اولین بار در معماری کاخ تیسفون ظاهر شد.

• کاخ های ساسانی از لحاظ معماری دارای نقشه چلیپایی + طاق ضربی که ریشه در معماری ماد دارد که بعد به شاخص معماری ایران در دوره اسلامی تبدیل شد.

• * اولین کاربرد شیشه در تاریخ معماری ← مربوط به معبد چغازنبیل است. در قسمت در ورودی معبد ردیف میله های باریک شیشه ای مات به کار رفته که اولین کاربرد شیشه در تاریخ معماری جهان است.

• * تفاوت معماری مدارس با معماری مساجد در دوره اسلام ← طرح مدارس همانند مساجد هستند اما مدارس اغلب فاقد گنبد و شبستان هستند.

• * کاخ صفی آباد بهشهر ← طرحی شبیه به کاخ های صفویه دارد.
• 
  
• *‌کاخ هشت بهشت ← طرح کاخ هشت بهشت شبیه به کاخ سلطنتی قزوین است و فقط فاقد راهروی ستون دار اطراف بناست. کاخ هشت بهشت نمایانگر هم آهنگ ترین معماری دوران صفویه هم در نمای خارجی و هم در نقاشی های داخلی آن است.
• 
  
• * کاخ عالی قاپو ← تاریخ نویسان مجموعه پشت عالی قاپو را دولت خانه نقش جهان می نامند.

• * کاخ سروستان ← یادآور نقشه کاخ فیروز آباد است اما در کاخ سروستان آزادی بیشتر و قرینه سازی کمتری به چشم می خورد. ویژگی خاص سروستان کاربرد نیم گنبد در رواق های دو طرف اتاق پذیرایی برای اولین بار است.

• * دیواره های کاخ فیروز آباد ← از سنگهای ناصاف و به کمک ملات ساخته شده و روی آن سفید کاری شده است.

 * ظروف سفالین تپه سیلک کاشان [عصر دوم آهن] ← ظروف منقاردار + دهان گشاد + پایه بلند + کندکاری روی استخوان

• * اشیاء زیر سری در مفرغینه های لرستان ← ساز و برگ حیوانات (انواع دهانه اسب)

• * در کدام نقش برجسته ساسانی نقش سوار زره پوش، پوشاک شوالیه های اروپایی را نشان می دهد ← طاق بستان

• * تاثیر هنر اوراتوریو گنجینه زیویه ← در زمینه استفاده گسترده از نقوش حیوانی (سبک جانورنگاری) است.

• * پیدایش پوشاک پا جامه و تن جامه ← شیوه دوخت پوشاک اشکانیان به صورت پاجامه و تن جامه است.

 * کتابهای مصور مکتب هرات در سه دوره سلطنت:

• شاهرخ ← معراج نامه
• بایسنقر میرزا ← شاهنامه بایسنقری
• کمال الدین بهزاد ← بوستان سعدی

• * فضای بینه یا سربینه در حمام های سنتی ← چهار گوش یا هشت گوش و به ندرت دایره که در مرکز آن حوضی قرار دارد که گنبدی با تزئینات آجری و کاشی کاری در بالای آن قرار دارد.
• فضای بینه محلی برای در آوردن لباس، گفتگو و ... بود.

* هنرمندان فرنگی کار ← ابوالحسن غفاری (صنیع الملک) - عبدالمطلب - ملک الشعرا - میرزا موسی

• * هنرمندان گل و بته سازی ← علی مذهب - سمیرمی
• * هنرمندان پیکرنگاری درباری ← میرزا بابا - مهر علی اصفهانی
• * هنرمندان مکتب ایتالیا اصفهان ← علی قلی جبه دار - محمد زمان - شفیع عباسی

* نقاشی معاصر ایران به سه دوره تقسیم می شود:

• گروه اول ← کمال الملک - اسماعیل آشتیانی - علی محمد حیدریان (این گروه با استفاده از نقاشی کلاسیک اروپا بدون توجه به اصول و روش نقاشی ایران)
• گروه دوم ← جلیل ضیاء پور - ناصر اویسی - حسین زنده رودی - صادق تبریزی ( این گروه تحت تاثیر هنرهای سنتی ایران و پیروی از تکنیک و اصول نقاشی کلاسیک دست به تلفیق و نوآوری زدند)
• گروه سوم ← حاج میرزا آقا امامی - حاج مصور الملکی - حسین بهزاد - هادی تجودی ( این گروه به شیوه ای کاملا سنتی و به روش نقاشی قاجاری - نقاشان مکتب تهران و مکتب شیراز کار کردند)

• * رضا خیاطان ← (مجسمه ساز معاصر) با استفاده از قالب های سفالین به شکل مربع عناصری از کالبد شهری را بازگو می کند.

• * مکتب پیکره نگاری درباری ←(تلفیق طبیعت گرایی+چکیده نگاری)
• مشخصات صوری این مکتب: 
• - ساختار متقارن براساس خطوط عمودی-افقی-منحنی
• - رنگ گزینی محدود با تسلط فام های گرم به ویژه قرمز
• - تلفیق نقش مایه های تصویری و تزئیینی
• - کاربست رنگ ماده ی روغنی به روش خاص
• - در این مکتب بازنمایی پیکره آدمی اهمیت اساسی دارد بدون آنکه شبیه سازی در کار باشد. اشخاص نمونه وار و به طرزی قراردادی تصویر می شود و هدف نقاش تجسم جلال و وقار و زیبایی ظاهری در پیکره ها است.
• مکتب پیکره نگاری درباری اگر چه از عناصر طبیعت گرایی اروپایی وام گرفت، شیوه سنتی آرمانی نمودن واقعیت را از طریق چکیده نگاری حفظ کرد.

• [ ترکیب بندی متقارن، ایستا و ساده / کادر عمودی و اشغال یک یا دو پیکره در آن / عنصر خط بی اهمیت / عنصر بافت مورد توجه / محدودیت تنوع رنگی / خودنمایی رنگهای گرم به ویژه قرمز]

• * معماری مقبره کوروش در پاسارگاد ← متاثر از معماری مصر و اورارتور ها است نه معماری آشوری
• معماری دوره نخست پارسیان متاثر از اورارتوها بود با حملاتی که کوروش و کمبوجیه به مصر داشت با مقابر هرمی مصر آشنا شدند. (معماری اورارتوها+معماری مصر باعث شکل گیری مقبره کوروش شده است).

• * ویژگی های معماری پارتی (اشکانی):  
• - گجبری با خطوط شکسته و خمیده
• - درونگرایی با استفاده از میانسرا
• - بی قرینگی در کاخ مسکونی و خانه ها
• قرینگی در نیاشگاه ها و کاخ های پذیرایی
• - گوشه سازی و فیلپوش و سکونج در زیر گنبدها
• - پی یازی با سنگ لاشه
• - بهره گیری از آسمانه های خمیدی تاقی و گنبدی
• - گوناگونی در طرح ها و بهره گیری از اندام های گوناگون
• - بهره گیری از کنگره در نمای ساختمان
• - شکوه و عظمت دادن به ساختمان ها با بلند ساختن آنها

 * نقش مایه های آثار تاریخی سرستون کاخ پارسه و جام های زیویه شبیه به هم هستند.

• ستون های کاخ پارسه داری سرستون هایی به شکل نیم تنه متقارن با پاهای جمع شده از حیوانات به یکدیگر است که نمونه مشابه آن در نقوش جام های زیویه قابل مشاهده است.

 * ویژگی شاخص نقوش سنتی دوره سلجوقی ← قرینه سازی + تکرار در سطح و گسترش همه جانبه نقوش در زمینه

• * خصوصیات هنر سفالگری در بین سده های چهارم تا ششم هجری ← در این دوره سفال هایی نازک و پوست تخم مرغی با طرح های ظریف شاخ و برگ گیاهی تزیین شده به وسیله لعاب شفاف قلیایی.

 * خصوصیات هنر سفالگری بین سده های هفتم تا هشتم هجرب ← کاشان، ری و سلطان اباد مهمترین مراکز سفالگری این دوره هستند. کاشان فن مشبک سازی ظروف سفالی را به کمال رساندند. در سلطان آباد نوعی ترنج چهار پر که درون آن تصاویر بسیار زنده از جانوران گوزن و آهو پر کرده و در آن طرح شکوفه هایی با خط های باریک آبی روی زمینه تاریک دیده می شد. در ری بر روی سفالینه ها موضوعاتی از مجالس شکار یا چوگان بر زمینه سفید یا لاجوردی به همراه نقوش ترنج پرکار دیده می شد.

• * خصوصیات هنر سفالگری بین سده های اواخر سده هشتم تا نهم هجری ← ظروف آبی و سفید در مناطق گرگان و کرمان

* ظروف کوباچه ← نقاشی های طروف کوباچه به رنگ سیاه زیر لعاب شفاف و اغلب فیروزه ای است. تاثیر نقش مایه های تزئینی چین در حاشیه ظروف کوباچه به خوبی مشخص است.

• * علت نام گذاری ظروف گبری ← به علت نقوش تزئینی به این نام شهرت دارند. عمده تربن نقش ها در ظروف طرح های اساطبری و باستانی است.

 * تزیین بدنه سفال های سیاهکل گیلان ← با روش مشبک تزیین شده است. از این ظروف در گذشته به عنوان چراغ استفاده می شد.

• * مکتب بغداد عباسی ← در نگارگری مکتب بغداد زمینه اغلب نقاشی ها تربتی (همان رنگ متن کاغذ) بود. در مکتب بغداد خطاط موقع نوشتن جاهایی را برای نقاشی در نظر می گیرد و خالی می گذارد تا پس از آن هنرمند دیگری آن را نقاشی کند.

• * خصوصیات آثار حسین بهزاد ← توجه اندک به آناتومی واقعی انسان

• * ریتون های سفالین منطقه سفید رود مارلیک ← به شکل گاو نر کوهاندار (ورزاو) بود.

 در منطقه مارلیک وسعت قبرها بسیار زیاد بود به منظور دفن اشیا گرانبها / ابعاد قبرها یکسان نبود. 

• * خصوصیات نقاشی های مکتب فارس خراسان (سلجوقی): 
• - ترکیب بندی به صورت انباشته و روی هم
• - قلم گیری تیره در مرز پیکره ها
• - رنگ‌های روحی و شفاف

• * اساس طرح های سهراب سپهری ← سادگی - خلوص - آزاد منشی و صمیمت بود. آثار سپهری عاری از جنبه های تزئینی یا هیجانی بود. آثارش مملو از آرامش بود.

• * آجر بدلی ← در معماری دوره سلجوقی استفاده از آجر بدلی در اردستان آغاز شد. معماری دوره سلجوقی به جهت تنوع در آجرکاری شهرت داشت. نمونه به کار رفتن آجر بدلی در بناهای مسجد جامع ورامین و مقبره الجایتو در سلطانیه زنجان دیده شد.

• * بارزترین ویژگی های مکتب هرات اول ← صراحت و اختصار

• * در نقاشی های شاهنامه تاریخی مکتب تبریز اول نقوش اصلی با رنگ تیره تر از زمینه نسان داده می شد ← در شاهنانه دموت نقش های اصلی با رنگ تیره تر از زمینه به تصویر در می آمد.

• * حسین مصورالملکی ← با بهره گیری از مضامین تاریخی ایران تابلو فرش با هدف تجسم پوچی جنگ طراحی کرد. او تابلو فرش با موضوع جنگ نادر شاه افشار را طراحی کرد. 

• * گوش ها و چشم های برجسته کروی و اندام های کشیده ← خصوصیات فرم جانوران مفرغین لرستان (بز-شیر) است. 

 * مشخصات نقاشی های دیواری کوه خواجه در دوره اشکانی ← ترکیب بندی ساده با پیکره های بزرگ با رنگ تخت و ساده در بستری از گچ اندود شده

• * تمایز نقش برجسته های هخامنشی از نمونه های آشوری ← ظرافت در پرداخت جزئیات در اثر ایرانی بیشتر از نمونه آشوری است. 

• * ویژگی کلیدی نقاشی های مکتب تبریز ایلخانی ← یکدست نبودن عناصر تصویری که نتیجه خاستگاه ها و سنت های متفاوت است.
• 
  
• * تاثیر پذیری نقاشی چینی ← تنه گره دار درختان - ابرهای پیچان - پرداختن به حیوانات افسانه ای

* ابداع مکتب شیراز در سده هشتم ه.ف در نگارگری ← تسخیر (شکست کادر)

• * ابداع مکتب جلایری (بغداد تبریز) در نگارگری ← تفکیک فضا