《 بسم الله الرحمن الرحیم 》
محتوای عربی دوازدهم_ اسلوب استثنا و حصر
شیما جوادی _ رتبه ۲۳۹ کنکور سراسری سال ۹۹_ رشته آموزش زبان عربی دانشگاه فرهنگیان تهران _ درصد کنکور در عربی: ۷۷ درصد
درسنامه:
اسلوب استثنا: اگر بخواهیم کسی یا چیزی را از حکم کلی جمله خارج کنیم آن کس یا چیز را مستثنی و حکم کلی جمله را مستثنی منه گویند ( مستثنی: حکم جزئی، مستثنی منه: حکم کلی)
مثال: نجح الزملاءُ إلّا زيداً: هم کلاسی ها موفق شدند به جز زيد.
ارکان استثنا:
• مستثنی: به معنای جدا شده که بلا فاصله بعد از إلّا میآید(حکم جزئی).----> نشانه های آن: َ ً ةً، ينِ مثنى، ينَ جمع، اتِ اتٍ .
• مستثنی منه: به معنای جدا شده از آن با فاصله یا بدون فاصله از إلّا میآید(حکم کلی).
• ادات استثنا: إلّا بین مستثنی و مستثنی منه میآید.
مثال: يغفر الله الذُّنوبَ إلّا الشِّركَ بالله. الذنوب--> مستثنى منه/ إلا--> ادات استثنا/ الشرك--> مستثنى.
نکته ١: مستثنی منه نقش نیست اما مستثنی نقش است.
نکته ۲: فایده اصلی استثنا این است که از کلمات بیشتر از حد لازم استفاده نکنیم در واقع از استثنا می توان برای اختصار استفاده کرد. مثال:
نجح الزُّملاءُ في الإمتحان. ما نجح هشامٌ في الإمتحان. ---> نجح الزُّملاء في الإمتحان إلّا هشاماً.
اسلوب حصر:
حصر هم به وسیله إلّا صورت میگیرد و برای اختصاص و حصر است مانند استثنا ولی در حصر "مستثنی منه " در جمله نیست و قبل از إلّا جمله منفی میآید.
مثال: ما حفظ القصيدةَ إلّا كاظمٌ: فقط کاظم قصیده را حفظ کرد/ قصیده را جز کاظم حفظ نکرد.
نکته: کلمه فقط ، تنها بدون فاصله بر سر کلمه بعد از إلّا میآید.
• اگر جمله قبل از الّا به صورت نفی یا استفهام نیامده باشد یا مفهوم جمله سوالی یا منفی نباشد "إلّا" ادات استثنا و جمله استثنائیه است.
• اگر قبل از إلّا "أحد يا شيء" باشد اسلوب استثنا است.
• اگر اسمی که بلا فاصله بعد از إلّا میآید یکی از علامت های "ُ ، ٌ ،ان، ونَ" را داشته باشد ادات حصر است نه استثنا.
• اگر جمله قبل از الّا جمله کاملی نباشد یعنی به فاعل، مفعول، مبتدا، خبر و... نیاز داشته باشد إلّا ادات حصر است.
تست:
۱. فَسَجد الملائكة كلّهم أجمعون إلّا إبليس استَكبرَ و كان مِن الكافِرين:
١) پس همه فرشتگان یکسره به سجده پرداختند فقط ابلیس تکبر نمود و کافر شد!
٢) پس فرشتگان همگی با هم سجده کردند مگر ابلیس که تکبر ورزید و از کافران بود!
٣) پس ملائکه یک به یک سجده کردند به جز ابلیس که تکبر کرد تا از جمله کافران شد!
٤) و همه فرشته ها با هم سجده ميکردند مگر ابلیس که غرور می ورزید در حالی که از کافران بود!
پاسخ: گزینه ۲
فَسَجَدَ: پس سجده کردند (رد گزینه های ۱ و ۴) / الملائكة: فرشته ها / كلُّهم أجمعون: همگی باهم (رد گزینه های ۱ و ۳) / إلّا: مگر، بجز (رد گزینه ۱) / استَکبَرَ: تکبر ورزید (رد گزینه ۴) / و کان من الکافرین: و از کافران بود (رد سایر گزینه ها)
۲. عيّن الخطأ:
١) لم يعتمدْ هذا الشّابُ إلّا على نفسه!: این جوان فقط به خودش تکیه کرد!
٢) يُقال إنّه ما كان يدرس في أيّام الإمتحانات إلّا لَياليها!: گفته میشود که او فقط در شب های امتحانات درس می خوانْد!
٣) كيف استطاعوا أن يجلوا مُشكلتهم هذه!: چگونه توانستند که این مشکل خود را حل کنند!
٤) إن هَرَبتم من الواقع فسوف تُواجِهون صُعوبات أكثر!: اگر از واقعیت فرار کنید، پس با سختی های بیشتری روبه رو خواهید شد!
پاسخ: گزینه ۲
در گزینه ۲ اسلوب استثنا وجود دارد نه حصر زیرا "أيام الإمتحانات" مستثنی منه هست و "لیالی" نیز مستثنی واقع شده است. در این اسلوب جمله منفی به صورت مثبت و با استفاده از کلماتی چون فقط و تنها ترجمه نمیشود زیرا معنای حصر و اختصاص ندارد. ضمن اینکه کلمه "أيام" ترجمه نشده است .
ترجمه درست عبارت:گفته میشود که او در ایام امتحانات درس نمی خوانْد مگر شب های آن.
۳. لا طعامَ يستطيع أن يُغني الجسم في هذه الظَروف القاسية إلّا الكتاب!
۱) جز کتاب خوراکی نیست که جسم بتواند در شرایط دشوار از آن بی نیاز شود!
۲) خوراکی که می تواند جسم را در این شرایط دشوار بی نیاز کند، فقط کتاب است!
۳) فقط غذایی که قادر باشد جسم را در این شرایط سخت بی نیاز گرداند، کتاب است!
۴) هیچ غذایی که بتواند جسم در این شرایط سخت به وسیله آن بی نیاز شود، جز کتاب نیست!
پاسخ: گزینه ۲
طعام: خوراکی، غذایی (لا طعام... إلّا كتاب: فقط...) (رد سایر گزینه ها)/ يستطيع: میتواند/ أن يُغنى: بی نیاز کند (رد گزینه های ۱ و ۴)/ في هذه الظروف القاسية: در این شرایط دشوار (رد گزینه ۱).
۴. عيّن ما لايوجَد فيه المُستثنى منه:
١) لا يَطير للصّيد ليلاً إلّا الخفّاش!
٢) لا أعرفُ أميناً على الأسرار إلّا الوالدينِ!
٣) لا تُصدّقْ كلّ قَول إلّا ما يُسمَع من العاقل الصّادق!
٤) لا تَستشِرْ في كلّ أمرٍ الجَميعَ إلّا من يُحبُّ لِغيره ما يُحبُّ لِنفسه!
پاسخ: گزینه ۱
در این گزینه مستثنی منه نداریم و معنای حصر وجود دارد.
ترجمه گزینه ۱: فقط خفاش در شب برای شکار پرواز میکند!
در سایر گزینه ها به ترتیب: أميناً، كلّ قول و الجميع مستثنی منه هستند.
۵. عيّن "إلّا" ليست للحصر:
١) لم يغلق مدير المدرسة إلّا باب صفّنا!
٢) إنّ أباعليّ لن يُجلس الأطفال عنده إلّا أخي!
٣) قد بنينا مُختبرنا و لم ينفجر فيه إلّا الدّيناميت!
٤) لن يُقبل على شراء الدّيناميت إلّا القوات المُسلّحة!
پاسخ: گزینه ۲
در این گزینه ۲ در جمله قبل از الّا "أطفال" به عنوان مستثنی منه آمده است بنابراین در این گزینه اسلوب حصر نداریم. ترجمه: پدر علی، کودکان را نزد خود نخواهد نشاند مگر برادرم را! در سایر گزینه ها مستثنی منه حذف شده است و حرف إلّا دلالت بر حصر دارد.
۶. عيّن المستثنى منه موصوفاً بجملة:
١) إنّ النّاس يستفيدونَ من النّعم إلّا الجاهلين منهم!
٢) إذا رأيت معلّماً فاحترمه إلّا من يتكبَّر على الأخرين!
٣) أحبّ أن أرى زملاء قد حضروا في الحفلة إلّا سعيداً!
٤) لا نرى في هذا الفصل أشجاراً مثمرة إلّا شجرة البرتقال!
پاسخ: گزینه ۳
صورت سوال مستثنی منه را میخواهد که جملهای برای توصیف آن آمده باشد. در گزینه ۳ "زملاء" مستثنی منه و یک اسم نکره است. جمله فعلیه "قد حضروا" نیز برای توصیف آن آمده است.
سایر گزینه ها: گزینه ۱) النّاس: مستثنی منه است اما توصیفی نداریم.
گزینه ۲) معلّماً: مستثنی منه است و یک اسم نکره است اما حرف "ف" میان اسم نکره و فعل "احترم" فاصله انداخته است پس جمله وصفیه نداریم.
گزینه ۴) أشجاراً: مستثنی منه و یک اسم نکره است اما برای توصیف آن اسم "مُثمرة" آمده است نه جمله.
" موفق باشید "
برای رزرو مشاوره و رفع اشکال درسی و شرکت در کلاس های کنکوری با مشاوران سایت برترها بر روی لینک زیر کلیک کنید یا با شماره تماس 0216463 داخلی1174(حیدریان) تماس بگیرید.
مطالب مرتبط: