هنر روم
روم باستان وارث دو تمدن یونان و اتروسک است.
نکته: هنر رومی، از لحاظ شکل ← ادامه هنر یونان و تلفیقی از سنتهای یونانی و اتروسک و دیگر سنن هنری بیگانه است.
نکته: هنر رومی از لحاظ محتوا ← تبلیغات سیاسی در خدمت نظامی گری و سلطه جویی امپراتوری وسیع روم است.
نکته: در مجسمه ها و نقش برجسته های رومی ← محتوای تبلیغی و خصلت روایت گری دیده می شود.
نکته: نقاشی های رومی ← منعکس کننده شکوه، خوش گذرانی و طبیعت دوستی اشرافیت رومی است.
نقاشی رومی به 4 شیوه تقسیم می شود:
شیوه ساده (مرمرین): در این شیوه دیوار به صورت قاب هاب چند رنگ درخشان نقاشی می شود که ادامه شیوه هلنی یونان است.در این شیوه هیچ عنصری از واقعیت دیده نمی شود.
شیوه معمارگونه: در این شیوه دیوار شبیه به اشکال معماری و نوعی چشم انداز و هندسه ی مناظر و مرایا (پرسپکتیو) تزئیین می شود. در این شیوه هنرمند ستون و قاب پنجره را چنان هدایت می کند تا توهمی از عمق و فضا به ببیننده القا شود.
نکته: در این شبوه، ناظر از فضای داخل به فضای بیرون هدایت می شود.
شیوه تزئیینی (نمای آراسته): این شیوه با عمق نمایی اندک (از دست دادن اهمیت دورنما) و کاربست تزئیناتی چون ستون های نقاشی شده و تزئیین یافته با حلقه های گل و پیچک همراه است. اینجا سطوح دیوار با شبه ستون های باریک جدا می شود و داخل هر قاب یک صحنه را جداگانه به تصویر می کشند. (شیوه آراسته همزمان با اواخر دوره جمهوری و اوایل دوره امپراتوری است)
شیوه پیچیده (ترکیبی): این شیوه تلفیقی از سه شیوه قبل است. این شیوه به عنوان نمای ترکیبی شناخته شده و به تاثیر از تئاترهای رومی و ترکیبی از دیگر سبک ها و امکانات پرسپکتیو فضایی اجرا می شود.
در این شیوه اسلوب جونمایی (دورنما) اهمیت بیشتری یافت. در اینجا نقاشی طبیعت بی جان و موضوعات روزمره در کنار هم به نمایش در آمدند.
تک چهره سازی رومی-مصری ← تکنیکی تازه در نقاشی رومی از قرن دوم میلادی به بعد است. در این نقاشی از تکنیک رنگ موم استفاده شد.
نقاشی رنگ مومی ← اسلوبی قدیمی که در آن رنگیزه با موم مذاب ترکیب و بر بستر چوب نقاشی می شود.
ویژگی تک چهره های فیوم ( مربوط به رومیان مقیم مصر)
- واقع گرایی
- تاثیر پذیری از نقاشی هلنی
استفاده از اسلوب تمپرا یا رنگ موم
معماری روم
نکته: عالی ترین هنر رومیان معماری است.
قدیمی ترین بنای رومی ها ← معبد فورتونا ویریلیس است. ستون های این معبد یونانی و سکوی بلند آن اتروسکی (اتروریایی) و فضای داخلی معبد وسیع است.
نکته: معبد فورتونا ویریلیس، با الهام از معبد دور ستونی یونیک شکل گرفت.
در این معابد تندیس خدایان نگهداری می شود. فضای داخلی معبد فورتونا ویریلیس شامل ← هشتی ورودی، تالار مرکزی، گنج خانه است.
معبد سیبیل در تیوولی ←دارای طرحی مدور است که از کلبه های گرد روستایی روم و پلکان و نمای زیبای آن الهام گرفته از معماری یونان است.
نکته: معبد سیبیل، سرمشقی برای ساخت معابد گرد است. در ساخت این معبد از ستون های یکپارچه استفاده شده است.
نکته: معبد سیبیل یا سیبول به شیوه کورنتی با پلان دایره ساخته شده است.
معبد پانتئون (معبد همه خدایان) ← ساختمان اصلی مدور و گنبد دار است و ورودی معبد دارای رواق مستطیل شکل ستون دار است.
ساختمان کولوسئوم (تماشاخانه) ← در این آمفی تئاتر مدور از تاق های ساده گهواره ای در نمای خارجی و از تاق های متقاطع در راهروهای داخلی استفاده شده است.
تاق نصرت (تاق نماهای پیروزی) ← برای تجلیل از امپراتوران پیروز در جنگ به صورت یه دهانه و سه دهانه ساخته شد. تاق نماها
به لحاظ ارزش فتوحات و جاودانه ساختن رویدادهای واقعی همگامی نقش برجسته و اشکال ساختمانی عظیم شکل گرفت.
به عنوان نمونه: تاق نصرت سه دهانه کنستانتین در روم
و تاق یک دهانه تیتوس در روم
باسیلیکای کنستانتین و حمام های کاراکالا ← در این بنا روش طاق زنی رومی (طاق گهواره ای) به کار رفته است.
ستون ترایانوس (تراژان) ← از بناهای یادبودی است.
هنر رومی در دو دوره بررسی می شود:
1) دوره جمهوری (شبیه سازی واقع گرایانه در پیکره سازی)
2) دوره امپراتوری
معرفی آثار و بناهای دوره جمهوری روم:
معبد فورتونا ویریلیس( معبد پورتونوس)
معبد سیبیل (سیبول)
سردیس سیاستمدار رومی
ساخت فوروم (میدان مرکزی مستطیل شکل) ← مهمترین نمونه مرکز اجتماعات رومی
نکته: چهار شیوه و سبک نقاشی (مرمرین، معماری گونه، آراسته و ترکیبی) در دوره جمهوری برای تزئینات نقاشی در موازائیک کاری پدید آمد.
معرفی آثار و بناهای دوره امپراتوری روم:
معبد پانتئون (معبدی گرد و گنبد دار)
آمفی تئاتر کولوسئوم( فلاویوس)
باسیلیکای کنستانتین
حمام های کاراکالا
تاق نصرت های کنستانتین و تیتوس
ستون ترایانوس (تراژان)
مذبح صلح آگوستوس
پیکره ی آگوستوس
معماری روم باستان
شهرهای رومی دارای خیابانهای شطرنجی و کاملا منظم است. میادین شهری آنها متمایز با میادین یونانی ها،دارای شکل منظم و بسته بوده است. ایتالیایی ها روش طاق زدن با قوس را به جای تیر و ستون های سنتی یونانی به کار گرفتند. رومیان مبتکر استفاده از بتن در ساختمان سازی بوده اند که از قطعات سنگ و نوعی چسب ساختمانی شبیه سیمان تشکیل می شد. رومی ها توانستند طاق نصرت،حمام های عمومی،و معابد عظیم را بنا کنند.
کالیزیوم : محل برگزاری مسابقات،محل جدال گلادیاتورها و در واقع محل نزاع و درگیری گلادیاتورها بوده است.
باسیلیکاها : این ساختمان شامل یک سالن اصلی و رواق هایی در دو طرف بوده ایت.ساختمان کشیده باسیلیکا به مرور در دوره مسیحیت ملحقاتی در جهت عمود بر ساختمان اصلی اضافه شد و کلیسا به شکل کلی یک صلیب در آمد.
تندیس سازی رومی
تندیس سازان رومی، بیشتر در زمینه نقش برجسته و تک چهره فعال بودند و برای ساخت تندیس های تمام قد اغلب مدل های یونانی را کپی می کردند.
خصوصیت پیکره سازی رومی ها:
- شبیه سازی از چهره افراد (در هنر یونان شبیه سازی از چهره انجام نمی شود)
- واقع نمایی در تک چهره ها
- توجه کمتر به صورتگری آرمانی یونانی
- بازنمایی بدن نسبت به چهره اهمیت کمتری دارد.
نقوش برجسته
نقوش برجسته رومی به دو گروه تقسیم می شود:
- گزارشی(روایتی)
- تدفینی
نکته: یونانی ها در نقش برجسته هایشان در ثبت وقایع از اساطیر استفاده می کردند.
نکته: رومی ها در نقش برجسته هایشان برخلاف یونانی ها به مستند سازی و ثبت رویدادهای واقعی علاقه داشتند.
رومی ها همانند آشوری ها در نقوش برجسته گزارشی (روایتی)، رویدادهای مختلف را در صحنه های دنبال هم قرار دادند.
نقاشی رومی
رومی ها، قواعد پرسپکتیو علمی را نمی دانستند ولی بدون آن، جونمایی و کوچکنمایی را با مهارت کامل به کار بردند.
رومی ها در نقاشی مانند تندیس سازی به تلفیق آرمانگرایی و واقعگرایی پرداختند. حتی مضمون های اساطیری را با برداشتی واقعگرایانه به تصویر می کشیدند.
نقاشی های رومی ها در کاوش های شهرهای پمپئی و هرکولانیوم کشف شد.
برای مشاهده تصاویر مرتبط با مطالب فوق به فایل ضمیمه مراجعه کنید.
منابع: کتاب دایره المعارف رویین پاکباز، کتاب سیر هنر در تاریخ 2، کتاب تاریخ هنر جهان، کتاب آشنایی با مکاتب نقاشی، کتاب آشنایی با هنر های تجسمی
تهیه و تنظیم: گلشن اسکندری دانشجوی سینما دانشگاه هنر تهران
