جامعه شناسی یازدهم مبحث آزمون 17آذر:
روشنگری و علوم جدید:
-روشنگری راه شناخت حقیقت و موانع شناخت آن را معرفی میکند.
-روشنگری را می توان در 2معنا تفسیر کرد:1-روشنگری عام
2-روشنگری خاص
روشنگری عام:
1-پدیده ای مدرن و مربوط به فرهنگ معاصر غرب نیست.
2-انبیای الهی از دیرباز برای روشنگری و برداشتن موانعی آمده اند که راه را بر حقیقت بسته اند.
3-در فرهنگ دینی اسلام،عقل،وحی و تجربه روش های شناخت حقیقت اند.
4-روشنگری در این معنا،هنگامی که با هستی شناسی و انسان شناسی دینی همراه باشد،با استفاده از وحی،عقل و تجربه تفسیری دینی از انسان و جهان ارائه می دهد.
روشنگری خاص:
1-به معنای روشی از معرفت و شناخت است که به سکولاریسم و اومانیسم همراه شده است.
2-این روش در بیش از چهارصد سال فرهنگ جدید غرب،صورت های مختلفی پیدا کرده است که وجه مشترک که همه ی صورت های آن کنار گذاشتن وحی و شهود در شناخت حقیقت است.
3-روشنگری در این معنا به مبنای معرفت شناسی پذیرفته شده در فرهنگ غرب اطلاق میشود.
چند نکته ی مهم:
-روشنگری با رویکرد دنیوی،هنگامی که با شناخت عقلی همراه باشد،به دلیل اینکه وحی را نمی پذیرد به دئیسم دچار خواهد شد.
-روشنگری در سده های هفدهم و هجدهم میلادی بیشتر رویکردی عقل گرایانه داشت.
-دئیسم یعنی دین بدون شریعت و بدون مذهب،لا مذهبی و اعتقاد به خدایی که هیچگونه برنامه ای برای هدایت و سعادت بشر ندارد.
-روشنگری در سده های نوزدهم و بیستم به صورت حس گرایانه پیدا کرد.
-وقتی روشنگری به شناخت حسی و تجربی محدود شود،نوعی علم تجربی سکولار پدید می آورد.
-علم تجربی و سکولار توان داوری درباره ی ارزش ها و آرمان های انسانی را ندارد(زیرا این پدیده های حسی نیستند.)و صرفا به صورت دانش ابزاری در خدمت اهداف دنیوی انسانی قرار می گیرد که خواسته ها و آرزوهای دنیوی او اصیل شمرده شود.
-از پایان قرن بیستم با افول تجربه گرایی،فرهنگ غرب گرفتار بحران معرفت شناختی شده است.
-در بحران معرفت شناختی امکان تشخیص درست یا غلط بودن باورها و اندیشه ها و خوب یا بد بودن هنجار ها واومانیسم و اصالت انسان دنیوی:
-اومانیسم،مهم ترین ویژگی انسان شناختی فرهنگ معاصر غرب است.
-اومانیسم به معنای اصالت انسان دنیوی و این جهانی است.
-اومانیسم از نتایج منطقی سکولاریسم است.
-اگر در کانون هستی یک وجود مقدس و متعالی باشد،هیچ موجودی در مقابل آن نمی تواند اصالت داشته باشد بلکه همه ی موجودات و از جمله انسان آیات و نشانه های خداوند او خواهند بود.
-در فرهنگ اسلامی،انسان به عنوان برترین آیت و نشانه ی خداوند سبحان،خلیفه ی او روی زمین است.
-انسان در فرهنگ اسلام،بر موجودات دیگر برتری و کرامت دارد.
-بر اساس قران کریم،کرامت و خلافت انسان هنگامی تحقق پیدا میکند که آدمی از محدودیت های دنیوی و این جهانی خود فراتر رود به خداوند نزدیک تر شود.
-اگر انسان به ابعاد دنیوی خود محدود شمود،به گمراهی گرفتار شده و حیاتیحیوانی ویا پست تر از آن خواهد داش-اروپا در5 قرن اخیر،کانون شکل گیری فرهنگ جدیدی است که به آن فرهنگ غرب می گوئیم.
-هنجار ها،رفتار ها و نمادهای مختلف غربی که در قالب رویکرد های مذهبی،فلسفه ها،مکاتب و ایدئولوژی های مختلف شکل گرفته اند،ریشه در باورها و ارزش های بنیادین این فرهنگ(فرهنگ غرب)دارند.
سکولاریسم و دنیاگرایی:
-سکولاریسم به معنای رویکرد دنیوی و صرفا این جهانی به هستی است.
-در این رویکرد دنیوی همه ی ظرفیت های انسان و جهان به فراموشی سپرده میشود یا به صورت گزینشی در خدمت اهداف و نیازهای دنیوی قرار میگیرد.
-سکولاریسم دونوع است:1-آشکار 2-پنهان
-سکولاریسم آشکار:
-فلسفه ها و باورهایی را شامل می شود که به صراحت،ابعاد غیر مادی جهان هستی را انکار میکند.
-سکولاریسم پنهان:
-شامل باور ها و فلسفه هایی که ابعاد معنوی هستی را نفی نمی کنند.
-بخش هایی از باورهای معنوی و دینی را در خدمت نظام دنیوی و این جهانی قرار می دهند و از توجه یا عمل به بخش های دیگر سر،باز می زنند.
-رویکرد گزینشی جهان غرب به ابعاد معنوی و دینی جهان سبب پیدایش و رشد برخی نهضت های جدید دینی شده است که به آن پروتستانتیسم می گوییم.
نویسنده:مبینا سادات تاجیک