قبل از آزمون 10مرداد بخوانید-زیست و آزمایشگاه 1 (1 و 2)

دانش‌آموزان سال سوم تجربی در آزمون 10مرداد در بخش نگاه به گذشته این مباحث را امتحان خواهند داد. در مطلب زیر خلاصه‌ای از نگات این مباحث آورده شده است:

قبل از آزمون 10مرداد بخوانید-زیست و آزمایشگاه 1 (1 و 2)

دانش‌آموزان سال سوم تجربي در آزمون 10مرداد در بخش نگاه به گذشته اين مباحث را امتحان خواهند داد. در مطلب زير خلاصه‌اي از نگات اين مباحث آورده شده است:

·         از تجزيه‌ي موادي مانند كربوهيدرات‌ها، چربي‌ها و پروتئين‌ها مواد ساده‌اي مانند گلوكز، اسيدهاي چرب و آمينواسيدها حاصل مي‌شوند. در فرايند تنفس سلولي از گلوكز و اسيدهاي چرب دي‌اكسيد كربن و آب با مقدار زيادي انرژي توليد مي‌شود كه انرژي در مولكول‌هاي ATP ذخيره مي‌شود؛ ولي از متابوليسم  آمينواسيدها غير از توليد ATP مواد نيتروژن‌دار نيز حاصل مي‌شود.

·         در شبكه‌ي آندوپلاسمي صاف موادي مانند اسيدهاي چرب، فسفوليپيدها و استروئيدها (مانند هورمون‌هاي استروئيدي) ساخته مي‌شوند. در شبكه‌ي آندوپلاسمي زبر ساختن پروتئين‌هايي مانند آنزيم‌ها، پادتن‌ها، هورمون‌ها و پروتئين‌هاي غشايي انجام مي‌شود كه به خارج از سلول ترشح مي‌شوند.

·         در غشاسازي هر دو نوع شبكه‌ي آندوپلاسمي شركت دارند چون در تركيب غشا فسفوليپيدها و پروتئين‌ها وجود دارند.

·         كلاژن نوعي پروتئين است و تشكيل رشته‌هاي محكم و طناب مانندي را مي‌دهد كه در ماده‌ي بين سلولي بافت‌هاي پيوندي (مانند بافت غضروفي، استخواني، رشته‌اي و سست) وجود دارد.

·         كوتين و لسيتين از جنس چربي هستند و كيتين نوعي پلي‌ساكاريد است.

·         انواعي از مولكول‌هاي زيستي مانند پلي‌ساكاريدها، پروتئين‌ها و نوكلئيك‌اسيدها درشت مولكول هستند. بسياري از اين درشت مولكول‌ها در سلول به صورت پلي‌مر ساخته مي‌شوند. هر يك از واحدهاي سازنده‌ي يك مولكول پلي‌مر، مونومر ناميده مي‌شود.

·         ريبوزوم جايگاه پروتئين‌سازي است. در سلول‌هاي يوكاريوتي، ريبوزوم در سيتوپلاسم (سيتوسل) ماتريكس ميتوكندري، استروماي كلروپلاست و در سطح شبكه‌ي آندوپلاسمي زبر وجود دارد و اندازه‌ي ريبوزوم سيتوسل باكتري‌ها مشابه ريبوزوم استروماي كلروپلاست و ماتريكس ميتوكندري است. (تاييد بخشي از نظريه‌ي درون همزيستي)

·         در تمام سلول‌ها ريبوزوم و DNA وجود دارد. در سلول‌هاي يوكاريوتي دستگاه غشاي دروني (متشكل از اندامك‌ها) وجود دارد. سلول‌هاي پروكاريوتي در ميان اجزاي سلولي تنها ريبوزوم را دارا هستند.

·         زنش‌هاي مژك‌هاي تريكودينا را نمي‌توان با ميكروسكوپ الكتروني مشاهده كرد. چون در اين حالت سلول زنده است و سلول‌هاي زنده را نمي‌توان با ميكروسكوپ الكتروني مشاهده كرد.

·         اندامك‌هاي غشادار مانند دستگاه گلژي در سلول‌هاي يوكاريوتي وجود دارند.

·         تعداد و گسترش اجسام گلژي به ميزان فعاليت سلول در ترشح پروتئين‌ها و ديگر مواد ترشحي بستگي دارد. در سلول‌هايي مانند پلاسموسيت‌ها و غدد كه فعاليت ترشحي بيشتري دارند تعداد اجسام گلژي نيز بيشتر است.

·         يكي از اعمال شبكه‌ي آندوپلاسمي صاف، ذخيره‌ي يون كلسيم است. يون كلسيم در انقباض ماهيچه‌ها نقش دارد.

·         نيتروژن در تركيب بازهاي آلي و آمينواسيدها و در نتيجه در تركيب پروتئين‌ها، نوكلئوتيدها، اسيدهاي نوكلئيك و مولكول‌هايي مانند پريون و ويروئيد وجود دارد.

·         لسيتين و سوبرين تركيب چربي هستند و فاقد نيتروژن مي‌باشند.

·         ريبوزوم ها كه در پروتئين‌سازي مشاركت دارند، در تمام انواع سلول‌ها وجود دارند. در باكتري‌ها درون سيتوپلاسم و در يوكاريوت‌ها درون سيتوپلاسم، بر روي غشاي شبكه‌ي آندوپلاسمي زبر و در اندامك‌هايي مانند كلروپلاست و ميتوكندري نيز وجود دارند. در باكتري‌ها ريبوزوم‌ها درون سيتوپلاسم و در يوكاريوت‌ها درون هستك (بخشي از هسته) ساخته مي‌شوند و سپس از منافذ هسته وارد سيتوپلاسم مي‌شوند.

·         گوناگوني پروتئين‌ها و دئوكسي ريبونوكلئيك‌اسيدها (DNA) زمينه‌ي گوناگوني جانداران را فراهم مي‌سازد و در جريان تغيير گونه ها مولكول‌هاي زيستي مانند پروتئين‌ها و نوكلئيك‌اسيدها آثار تغيير گونه‌ها را در خود ثبت مي‌كنند و چگونگي ارتباط تحولي جانداران را نشان مي‌دهند.

·         از دستگاه گلژي وزيكول‌هايي براي تشكيل ليزوزوم، واكوئل و تشكيل ديواره‌ي سلول گياهي حاصل مي‌شود و در فرايند اگزوسيتوز نيز وزيكول‌هايي از دستگاه گلژي به غشاي سلول مي‌رسند و مواد ترشحي از سلول خارج مي‌شود.

·         در سلول‌هاي جانوري و گياهان ابتدايي مانند خزه‌ها و سرخس‌ها سانتريول وجود دارد ولي در گياهان عالي (بازدانگان و نهان‌دانگان) سانتريول وجود ندارد. (همه‌ي سلول‌ها سانتريول ندارند)

·         پروتوپلاسم شامل غشا، هسته، سيتوپلاسم و اجزاي سلولي است. ديواره‌ي سلولي و لان‌ها بخش غير زنده‌ي سلول‌ها هستند و از اجزاي سازنده‌ي پروتوپلاسم محسوب نمي‌شوند.

·         كلسترول توسط شبكه‌ي آندوپلاسمي صاف ساخته مي‌شود و اگر سلول جانوري باشد مي‌تواند در غشاي آن قرار گيرد.

·         همه‌ي كانال‌هاي پروتئيني در غشا به مولكول‌هاي آب اجازه‌ي عبور مي‌دهند.

·         ميكروتوبول‌ها ساختارهاي سلولي يوكاريوتي هستند و در هيچ باكتري وجود ندارند.

·         هر باكتري داراي پيلي ريبوزوم دارد.

·         ريبوزوم‌هاي باكتريايي مشابه ريبوزوم‌هاي درون كلروپلاست و ميتوكندري بوده و با ريبوزوم موجود در سيتوسل و چسبيده سطح شبكه‌ي آندوپلاسمي سلول‌هاي يوكاريوتي متفاوت هستند.