مراحل یادگیری کامل

مدل پیشنهادیِ مراحل کاملِ مطالعاتی برای دانش‌آموزی که به مدرسه می‌رود و در آزمون نیز شرکت می‌کند، به شرحِ ذیل پیشنهاد می‌گردد.

مراحل یادگیری کامل

یادگیری در بستر زمان اتفاق می‌افتد!

مطالعه‌ی بُقچه‌ای و پراکنده، تست‌زنی کورکورانه، فقدان بازیابی، عدم مرور و جمع‌بندی، نبودِ مَحک‌های کنترلی و عدم شبیه‌سازیِ آزمون می تواند مشکلات زیادی برای دانش‌آموزان ایجاد کند که نهایتا به یادگیری ناقص و عدم تسلّط کافی منجر می‌گردد. تفاوت مشهودِ تسلّط درسیِ برخی دانش‌آموزان در منزل و در جلسه‌ی آزمون از همین موضوع ناشی می‌شود.

برای حل این مشکل، باید برنامه‌ریزیِ کامل هر دانش‌آموز تا ایستگاه کنترلیِ آزمون، شامل مراحل مطالعاتی متناوب و تست‌زنی هدف‌دار باشد تا نهایتا از یادگیری کاذب یا توهم یادگیری جلوگیری شده و پرداختِ اصلی به جلسه‌ی آزمون موکول گردد.

مدل پیشنهادیِ مراحل کاملِ مطالعاتی برای دانش‌آموزی که به مدرسه می‌رود و در آزمون نیز شرکت می‌کند، به شرحِ ذیل پیشنهاد می‌گردد :

مراحل یادگیری کامل - مجید رادفر


1) پیش‌خوانی:

پیش‌خوانی فقط مرور ضمنیِ مباحث درس آینده در شبِ قبل از کلاس یا جمعه‌ی گذشته نیست! مرورِ پیش‌نیازی و از پایه‌ی مباحث مرتبط و پیوسته با درس آینده از روی جزوه‌ی شخصی و حل چند مثال و تست نشان‌دار نیز باید پیش‌بینی شود.

2) کلاس مفید:

هنرِ خوب گوش دادن را بیاموزید، سوال بپرسید و یادداشت بردارید. در کلاس فعال باشید و در بحث‌ها شرکت کنید! در پایانِ کلاس، آن‌چه یاد گرفته‌اید بررسی کنید و در مورد آن با دوستتان صحبت کنید.

3) درس امروز؛ همان روز:

گام اول برنامه‌ی مطالعاتی روزانه‌ی خود در منزل را به این فعالیت اختصاص دهید. برای این مهم، دروسِ روز جاری در مدرسه را اولویت‌بندی کرده و اولویت را به دروسی که فعالیت درسی جدیدی در مدرسه داشته‌اید بدهید. جزوه‌ی خود را کامل کنید، مثال هایی را بررسی و حل نموده و در گام بعدی مطالعه‌ی این درس را برای همان روز (در صورتی که در برنامه‌ی فردای مدرسه باشد) یا زمانی دیگر مشخص کنید.

4) تحلیل و بررسی:

حل تمرين‌ها و مثال‌هاي تشريحي كتاب درسی، جزوه‌ي معلم و نمونه سوالات امتحانی کمک فراوانی به تثبیت مفاهیم مبحثِ تازه یادگیری شده، فرمول‌ها، راه‌حل‌ها و نکات مربوط به آن می‌کند. همچنین تست‌های آموزشیِ خط به خط و مستقیم، نکته‌برداری و تکمیل جزوه نیز درک کامل‌تری از موضوع برای شما ایجاد خواهد نمود. لطفا این مرحله‌ی به ظاهر غیرضروری را حذف نکنید! عامل اساسیِ بسیاری از یادگیری‌های ناقص و مشکلات جلسه‌ی آزمون، همین عدم تسلّط به مفاهیم ساده‌ی کتاب درسی و مثال‌های آن است. سوالات کنکور را بررسی کنید تا درستی ادعای ما مشخص گردد!

5) تست الگو (تست تیپ)‌:

پس از حداقل بیست و چهار ساعت از مراحل اولیه‌ی مطالعه، مراحل تست‌زنی خود را با تست الگو (تیپ) شروع کنید. در این مرحله پس از مرور مجدد کتاب و جزوه، از هر تیپ سوال، تعداد محدودی را به صورت جزوه باز و غیرِ زمان‌دار حل کنید. برای این مهم، بهتر است در مباحثی که کمتر مفهومی است و سوالات ترکیبی ندارد، تست‌های مستقیمی از کنکورهای گذشته را جهت تست‌زنی خود در این مرحله درنظر بگیرید تا با سلیقه‌ی طراحان سوال و نکاتی که باید توجه داشته باشید، آشنا شده و سپس در مراحل بعدی به سراغ سایر تست‌ها بروید.

پس از تلاشی که برای پاسخ‌گوئی به هر تست دارید؛ همان جا (و نه در پایان تست‌زنی!) پاسخ تشریحی سوال (خصوصا علل ردِ گزینه‌های دیگر) را کاملا بررسی کنید. نکات مربوط به حل آن را تحلیل کرده و یادداشت‌های خود در جزوه‌ی شخصی را تکمیل نمائید. دقت کنید که در این مرحله حتما سوال به سوال پیش بروید تا اگر نکته‌ای از چشم شما پنهان مانده بود یا اشتباه یاد گرفته بودید، اصلاح کرده و بعد به سراغ سوال بعدی بروید!

6) تست پیمانه‌ای / بازیابی:

مراحل بعدی تست‌زنی (مرور) شما تا قبل از آزمون، به تست‌های پیمانه‌ای کنکور یا طراحی شده از کتاب‌ها و آزمون‌های شناسنامه‌دار و استاندارد اختصاص می‌یابد. بدین منظور از تعداد تست‌ها در هر مرحله‌ی متناوبِ تست‌زنی خود کاسته و به تعداد مراحلِ تست‌زنی اضافه کنید! درواقع شما کم تست نخواهید زد؛ اما از تست‌زنی بی‌هدف و فشرده که فرصتِ حیاتی تحلیل تست‌ها و یادگیری عمیق‌تر را از شما خواهد گرفت، اجتناب خواهید نمود.

بدیهی است که در این مرحله، تست‌های زمان‌دار (ترجیحا به تعداد و زمان آزمون بعدی) فعالیت اصلی شما خواهد بود و دیگر جزوه باز یا بدون زمان تست نخواهید زد! در خلال این مراحل، به تدریج تکنیک‌های زمانی نیز پیاده‌سازی می شوند و حتما نشان‌دار کردنِ هدف‌دارِ برخی تست‌ها و مرورهای بعدی آن‌ها را فراموش نکنید!

تسلط کافی (و نه کامل) شما به مباحثی که در مراحل قبلی پرداخته شدند، به‌تدریج و پس از چند مرحله تست‌زنی پیمانه‌ای در فاصله‌ی زمانیِ چند روزه حاصل می‌گردد. درواقع شما به اجرای روش بازیابی پرداخته و از وسواس مطالعاتی و توهم یادگیری جلوگیری به عمل خواهید آورد.

7) شبیه‌سازی آزمون:

چهارشنبه یا پنج شنبه‌ی قبل از آزمون را به شبیه‌سازی آزمونِ پیش رو با استفاده از آزمون متناظر سال گذشته بپردازید. حتما تا حدّ امکان، شرایط را شبیه آزمون در نظر بگیرید و زمان پاسخ‌گویی را رعایت کنید. در شرایطی مشابه آزمون، یادگیری خود در مباحث پرداخته شده را محک بزنید و پس از تحلیل این آزمون، اشکالات موردی را برطرف نمائید. در صورت وجودِ برخی اشکالات مهم‌تر، در فاصله‌ی اندکِ باقی تا آزمون جمعه، به آن‌ها نپردازید و رفع اشکال اساسی این موارد را به فرصت‌های بعدیِ پس از آزمون موکول نمائید! زمان باقی‌مانده تا روز آزمون را به مرور پایانیِ مباحث یادگیری و هدف‌گذاری شده برای آزمون اختصاص دهید.

8) آزمون:

مهم‌ترین مرحله‌ی یادگیری همین مرحله است: بازیابی و ارزیابی آن چه فرا گرفته‌اید. پس از طی مراحل مختلف یادگیری در روزهای گذشته و تحت شرایط آزمون و استرس کنترل شده‌ی آن، اثر بیشتری در یادگیری خواهدداشت.

9) تحلیل آزمون و جمع‌بندی:

آزمون دادن بدون مرور و تحلیل آن، کاری ناقص است! بررسی، طبقه‌بندی و رفع اشکالاتی که در آزمون داشته‌اید؛ در کم‌ترین فاصله‌ی زمانی بعد از آن، بخش قابل توجهی از یادگیری‌های ناقص شما را شناسایی و برطرف خواهد نمود. برای این مهم، ارزیابی کاملی از آزمون خود داشته باشید و کارنامه‌های مرتبط را بررسی و استفاده نمائید. همچنین اکنون و روزهای آینده، زمانِ خلاصه‌نویسی، ترسیم جدول، نمودار و درخت دانش است. در واقع، نکته‌برداری و تکمیل جزوه‌ی شخصی در خلالِ همه‌ی مراحل مطالعاتی خواهد بود؛ اما زمانی به خلاصه‌نویسی خواهید پرداخت که مطلب درسی را تا حدود زیادی یاد گرفته و به تسلّط رسیده باشید.

10) تست مکمّل / تست‌های نشان‌دار:

مرورهای بعدیِ مطالبی که یادگیری شده و مورد آزمون قرار گرفتند و البته اطمینان از تسلّط قبلی و عدم فراموشی، با حلِ تدریجی و متناوبِ تست‌های نشان‌دار در فواصل زمانی آتی خواهد بود. اتّکا به برنامه‌ی راهبردی آزمون‌ها، این فرصت‌های بعدی مرور را ایجاد خواهد نمود! همچنین با توجه به سطح تسلّط در هر مبحث، تعدادی از تست‌های استانداردِ دشوارتر و مکمّل که بخشی از آن‌ها قبل از آزمون کار شدند؛ پس از آزمون نیز در دستور کار خواهند بود.

11) آزمون‌های متناظر / آزمون جامع:

 نهایتا در گذرِ زمان و پس از مرورهای متناوب و محک‌های مختلف در آزمون‌های برنامه‌ایِ متناظر و سکّوهای مقایسه‌ای، به‌تدریج به تسلّط کامل نائل خواهید گشت. پس تا آن زمان، اشتباهات خودتان در آزمون‌ها را دوست داشته باشید و به اجرای مراحل مطالعاتی متناسب با فعالیت‌های درسی مدرسه و آزمون بپردازید تا در بسترِ زمان به یادگیری کامل برسید.

لف و نشر -متناقض نما - تضاد از علوم وفنون ادبی3
دوازدهم انساني     دبیر : محمد نورانی