مباحث مشترک علوم و فنون ادبی نظام جدید و ادبیات اختصاصی چهارم

مباحث مشترک علوم و فنون ادبی در نظام جدید و ادبیات اختصاصی در نظام قدیم نوبیسنده: فرهاد علی نژاد مبحث: سبک شناسی و تاریخ ادبیات تاریخ ادبیات و سبک شناسی کنکور

مباحث مشترک علوم و فنون ادبی نظام جدید و ادبیات اختصاصی چهارم


مباحث مشابه کتاب‌های علوم و فنون ادبی با کتاب‌های نظام قدیم

بخش تاریخ ادبیات و سبک‌شناسی - فرهاد علی‌نژاد، دانشجوی روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی


معرفی عکس مطلب: محمود دولت آبادی - نویسنده، نمایشنامه نویس و فیلم نامه نویس برجسته معاصر. خالق آثاری چون کلیدر، روزگار سپری شده مردم سالخورده، زوال کُلُنِل و ...


تاریخ ادبیات:

در بخش تاریخ ادبیات، اشتراکات مباحث کتاب‌های علوم و فنون ادبی نسبت به کتاب‌های قبلی خیلی اندک است و مباحث مشترک هم گاهی با بیان دیگری مطرح شده‌اند. خلاصه‌ای از مباحث مشترک این بخش در زیر می‌آید:

1) توضیحات زبان‌های فارسی باستان، فارسی میانه و فارسی نو (به‌جز آثار باقی مانده از زبان فارسی میانه)

2) مؤلفان، موضوع و نحوة تألیف کتاب‌های شاهنامة ابومنصوری، ترجمة تفسیر طبری و تاریخ بلعمی

3) نویسندگان و شاعران: توضیحات مربوط به هنرمندان در کتاب‌های علوم و فنون ادبی کاملاً خلاصه است و نمی‌توان اشتراک زیادی بین مطالب این کتاب‌ها و کتاب‌های تاریخ ادبیات نظام قدیم یافت امّا تقریباً می‌توان گفت مطالبی که دربارة هنرمندان زیر در کتاب‌های علوم و فنون ادبی آمده است را می‌توان در کتاب‌های تاریخ ادبیات قدیم هم یافت.

مؤلف

مطالب و آثار مشترک

مولانا

مثنوی، غزلیات شمس

سعدی

بوستان، گلستان

عراقی

عشاق‌نامه، لمعات

عطاملک جوینی

تاریخ جهانگشا

خواجه رشیدالدین

جامع‌التواریخ

شمس قیس رازی

المعجم فی معاییر اشعار العجم

حافظ

غزلیات

عبید

موش و گربه، رسالة دلگشا، اخلاق الاشراف، صد پند

جامی

نفحات الانس، تحفة‌الاحرار

کلیم کاشانی

لقب وی (خلاق‌المعانی ثانی)

صائب و بیدل

سبک اشعار این دو

ادیب الممالک فراهانی

فعالیت روزنامه‌نگاری، مضامین اشعار و لقب ویپ

سید اشرف‌الدین گیلانی

روزنامة نسیم شمال

عارف

تبحر او در موسیقی

بهار

تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، سبک‌شناسی، تاریخ تطور نظم فارسی، دیوان

فرخی یزدی

نمایندگی در مجلس و جان باختن او در راه آزادی

قائم مقام فراهانی

منشآت - سبک نویسندگی قائم مقام

دهخدا

چرند و پرند، لغت‌نامه، امثال و حکم

پروین اعتصامی

تأثیرپذیری‌های او از ناصرخسرو، سعدی، انوری و سنایی

شهریار

منظومة «حیدر بابایه سلام» و ارادت او به علی (ع)

نیما

افسانه - ققنوس


4) چهار دورة مختلف شعر نو نیمایی (این بخش قبلاً در کتاب‌های ادبیات عمومی مطرح شده بود)

سبک‌شناسی: در زیر به مقایسة مطالب کتاب‌های علوم و فنون ادبی با کتاب ادبیات فارسی سال چهارم در بخش «سبک‌شناسی» می‌پردازیم.


1) کلیات سبک‌شناسی (مطالب ابتدایی درس هفتم علوم و فنون ادبی (1))


2) سبک خراسانی:

الف) شعر: توضیحات کلی تقریباً مشترک است و ویژگی‌های زبانی، ادبی و فکری مطرح شده در کتاب علوم و فنون ادبی (1)، همگی در کتاب ادبیات سال چهارم موجود است به جز یک مورد (نشانة زبانی استفاده از دو نشانه برای یک متمم)

ب) نثر: ویژگی‌های مذکور برای نثرهای دورة سامانی و دورة غزنوی و سلجوقی کاملاً مشترک است.


3) سبک عراقی:

الف) شعر: توضیحات مربوط به نحوة شکل‌گیری شعر عراقی در کتاب علوم و فنون ادبی (1) خلاصه‌تر است ولی ویژگی‌های زبانی، ادبی و فکری مطرح شده برای شعر عراقی در کتاب علوم و فنون ادبی (1)، همگی در کتاب ادبیات چهارم هم ذکر شده‌اند (هر چند ویژگی‌های دیگری هم درکتاب ادبیات سال چهارم ذکر شده است.)

ب) نثر: تقسیم‌بندی نثر به فنّی و مصنوع در کتاب علوم و فنون ادبی (1) وجود ندارد و برای نثر دورة عراقی به شکل کلی ویژگی‌هایی ذکر شده است.مطالب مربوط به نثر دورة عراقی در کتاب‌های جدید، متفاوتند و بهتر است به صورت مشترک در نظر گرفته نشوند.

توجّه: مطالب فوق مربوط به کتاب علوم و فنون ادبی (1) بود. در کتاب علوم و فنون ادبی (2)، سبک عراقی در قرن‌های هفتم تا نهم هم بررسی شده است (درس 4) که مطالب آن به این شکل، در کتاب ادبیات چهارم نظام قدیم مطرح نشده بود.


4) سبک هندی:

الف) شعر: در مورد شعر سبک هندی تنها مطالب مشترک، یکی مربوط به ویژگی‌های زبانی است که البته در کتاب‌های نظام جدید، با تفصیل بیشتری توضیح داده شده است و دیگری آرایه‌های پرتکرار در سبک هندی است.

ب) نثر: به نثر سبک هندی در کتاب ادبیات سال چهارم، فقط اشارة کوچکی شده است که اشتراکی با مطالب کتاب علوم و فنون ادبی (2) ندارد.


5) سبک بازگشت: تنها نکتة مشترک در مباحث مربوط به این سبک، «تقلید غزل‌سرایان سبک بازگشت از شعرای سبک عراقی و تقلید قصیده‌سرایان این سبک از شاعران سبک خراسانی» است.


6) سبک بیداری: ویژگی‌های این سبک درکتاب ادبیات سال چهارم به طور کلی بررسی نشده است و مطالب کتاب علوم و فنون (3) دربارة سبک بیداری جدید است؛ اما مطالب مربوط به «شاخص‌ترین درون‌مایه‌های شعر عصر بیداری» را در کتاب تاریخ ادبیات ایران و جهان (2) می‌توان به همین شکل یافت.


7) ادبیات معاصر قبل از انقلاب اسلامی و ادبیات انقلاب: مطالب موجود در کتاب علوم و فنون ادبی (3) دربارة این دو سبک در کتاب‌های درسی گذشته مطرح نشده و کاملاً جدید هستند.