خلاصه ای بر تاریخچه صورتک در نمایش

تاریخچه‌ی صورتک به اجرای مراسم دیونیزوس خدای شادی و تحرک و باروری در یونان بازمی گردد، به صورتی که مقام روحانی که نقش دیونیزوس را اجرا می‌کرد بر چهره خود صورتک می‌گذاشت.

خلاصه ای بر تاریخچه صورتک در نمایش


تاریخچه ی صورتک به اجرای مراسم دیونیزوس خدای شادی و تحرک و باروری در یونان بازمی گردد، به صورتی که مقام روحانی که نقش دیونیزوس را اجرا می کرد بر چهره خود صورتک می گذاشت.

تسپیس را پایه گذار نمایش تراژدی و مبتکر صورتک و چهره پردازی می دانند.پس از تسپیس فرینوخوس صورتک هایی را برای مردان و زنان می ساخت گرچه بازیگران همگی مرد بودند.اشیل درام نویس نیز مبتکر صورتک های الوان است و نخستین  کسی است که صورتک را رنگ آمیزی کرد.



در این دوره رنگ موی و صورتک شخصیت ها نمایانگر روحیات و شرایط اجتماعی انها بود.

برخی از نمونه ها شامل :

رنگ موی تیره: افراد بدبخت و دردمند          رنگ موی بور:افراد سعادتمند و شادمان

رنگ موی سرخ:افراد مکار          موهای کوتاه :افراد بخیل        موهای بلند با نیمتاجی از موی سر:پادشاهان

صورتک سفید :ضعف و بیماری        صورتک سرخ تیره: پیام آوران         صورتک قهوه ای : مردان تندرست

صورتک همسرایان : به شکل رنگارنگ با نقش حیوانات و پرندگان و حشرات

شکل پیشانی هم از اهمیت بالایی برخوردار بود :

پیشانی پهن و کشیده : تیرگی فکر و اندیشه        پیشانی بلند:شخصیت محکم و جدی

پیشانی صاف: شادی و سرور و سادگی         پیشانی پیرمردان :پرچین و چروک

صورتک ها در نمایش ساتیر : همواره با ریش و همسرایان با ریش های لوله ای و گوش هایی شبیه شاخ

صورتک های روم نیز متاثر از صورتک های یونان بود. که معروف ترین انها کمدی آتلانا بود که صورتک هایی بسیار غلو شده وکاریکاتوری داشت.


در نمایش های قرون وسطی صورتک شیطان به شکلی مخوف با خطوط غیر طبیعی،گوش های دراز و ریش سه گوش و گاهی با دهان گشاد خنده آور، بینی پهن و چشمانی گرد و شرور ظاهر می شد.صورتک مالکین دوزخ نیز به شکل تخیلی نیمه انسانی نیمه حیوانی بود . صورت فرشتگان را  چهره پردازی می کردند و آرد به چهره هایشان می مالیدند.

صورتک های نمایش کمدیا دلارته در دوره رنسانس به شکل نیمه بود و تنها پیشانی و گونه های بازیگران را پوشش می داد.در اوایل رنگشان طبیعی بود ولی به مرور به رنگ تیره در آمد و هر یک حالت های خاص خود را داشت.

صورتک آرلکن :دهانی فراخ و چشمانی به شکل گربه       صورتک پانتالونه با ابروان فرو افتاده ، بینی قوزدار و ریش سه گوش

صورتک دکتر: پیشانی  بلند با بینی بزرگ           صورتک پلی شی نل: بینی عقابی بزرگ و چشمانی گرد و خال های متعدد

صورتک زانی: پیشانی برجسته با خطوط غیر انسانی و چشمانی ریز     صورتک بری گلا : بینی پهن و چشمانی ریز


صورتک های نمایش نو ژاپن ازجنس چوب هستند در این نوع نمایش هشتاد نوع صورتک از خدایان ، شیاطین ،ارواح و جنگجویان و... صورتک زن کوئوموته از چوب رنگ شده با برجستگی ابهام امیز با نگاهی تهی و خالی از هر گونه بیان و حالت است که بر صورت بازیگر ماهر حیاتی فوق تصور می یابد. و با نورپردازی از تبسم به گریه و از شادی به اندوه می رسد.این صورتک ها را به شکلی ساخته اند که با هر حرکت چهره با حالت جدیدی تغییر می کند.صورتک ها دارای لطافت ،وقار و برجستگی اند.با برجستگی ها گوشه لب ها با هر حرکت شخصی متفاوتی را ارائه می دهد. نمایش نو سنگین و جدی و سرشار از اعتقادات مذهبی،جنبه های اشرافی و احساس حزن و اندوه است و تاکید فراوان بر اواز و رقص دارد


نمایش کوگن سبک ، شاد و همراه با گفت و گو است و بر جنبه های خنده اور و عامیانه تاکید دارد.صورتک ها محدود به صورت زن مرد و حیوان است.صورتک ها به شکل متورم همراه با پیشانی کوچک و حجم هاب اغراق امیز و خنده اورند.


در ایران نمایش کوسه برنشین از دوره ساسانیان رواج داشته استودر این نمایش کوسه پیاماور نوروز و بهار و زندگی دوباره است.کوسه ،تنها یا بازن خودیا با چند کوسه دیگر از پوشش های ساده،صورتک هایی از جنس پشم و پوست بز و نمد،برای پوشاندن چهره خود استفاده میکنند.محل اجرا در حیاط خانه هاست


در نمایش تخته رو حوضی بازیگران همه مرد هستند و بر مبنای زندگی مردم به شکل بدیهه سرایی با زبان عامیانه و لهجه های محلی اجرا میشود.بازیگر اصلی سیاه است که صورت خود را با دوده چوب پنبه سیاه می کند. (برگرفته از نمایش میرنوروزی و نوروزی خوانی) در دوره قاجار به جز سیاه بقیه بازیگران صورتک هایی از جنس کاغذ و سریش و پارچه که رنگ امیزی شده بر چهره  میزدند. شخصیت زن صورتکی به رنگ روشن و گونه ها و لب قرمز به صورت میزد .شخصیت های منفی از صورتک های خالدار استفاده می کردند.


در نمایش تعزیه شبیه ها همه مرد هستند که ایفای نقش زنان را نیز بر عهده دارند0 چهره اولیا با پارچه سبز پوشیده می شود و زن پوش ها روبنده سیاه برچهره دارندودر بعضی از اجرا ها از صورتک استفاده می شود.بریا مثال برای نشان دادن دیو و چهره شیر های حضرت علی .صورتک ها از جنس خمیر و سریش ساخته و با پشم و شاخ حیوانات تزین و نقاشی می شد.در تعزیه «بلقیس و سلیمان» صورتک هایی از حیوانات مانند میمون و غیره ساخته می شود و در تعزیه «امام رضا » صورتک پیرزن،اهو و شیر و نیز در تعزیه «شهادت امام حسین» صورتک شیر به کار میرود. در تعزیه های شاد صورتک های دیو و جنیان وغیره مشاهده می شود.