در جهان امروز فراگیری موضوعات و مطالب جدید نقشی کلیدی در موفقیت افراد دارد و یکی از مهمترین روشهای آموختن، مطالعه است. در این نوشتار به روشهایی میپردازیم که با استفاده از آنها بتوان بیشترین بهره را از مطالعه برد.
بدون فراگرفتن استراتژیهای کلی مطالعه، دانشآموزان از تمام پتانسیلهای آموزشی بهره نخواهند برد. معلمان برای اینکه مطالعه مؤثر را به دانشآموزان بیاموزند باید علاوه بر اینکه متون و منابع مطالعاتی مناسب را به آنها معرفی میکنند، فنهای مطالعه را نیز به آنان بیاموزند. در ادامه چند ایده برای گنجاندن آموزش فنهای مطالعه در برنامه درسی شرح داده خواهد شد.
آموزش مهارتهای خواندن آگاهانه
به دانشآموزان کمک کنید تا علاوه بر هایلایت کردن، حاشیهنویسی نیز بکنند. آنها را تشویق کنید که با متن گفتوگو کنند و در حین خواندن بر آن حاشیه بنویسند. این روش به آنها کمک میکند که درگیر متن بمانند و درکشان از نوشتار را افزایش میدهد. حاشیهها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
تعریف کلمات جدید
سؤالهای پیش آمده در خصوص متن
نشانهگذاری کلمات و موضوعات تکرار شده
برقراری ارتباط شخصی با متن
اشاره کردن به رویدادهای کنونی
هایلایت کردن سرفصلها و عناوین
خلاصه کردن پاراگرافها
قطعهقطعه کردن متن
طبقهبندی اطلاعات
شمارهگذاری و ترتیب دهی
کشیدن تصویر
این لیست طولانیتر از این حرفهاست ولی مقصود از این روش، راهنمایی دانشآموز به اجرای فرآیندی شخصی برای مطالعه و ارتباط با متون است. شما نیز از دادن رهنمونهایی همچون «روش توصیف شخصیت نویسنده را مشخص کن» یا «سعی کن مثالهای مربوط به ... را پیدا کنی» اجتناب نکنید. علاوه بر این حاشیهنویسی به آنها کمک میکند تا اطلاعات را پردازش و درک کنند.
کمک گرفتن از حواس
درست است که خواندن کاری ذهنی است، ولی درگیر کردن حواس در فرآیند خواندن باعث تقویت این مهارت میشود. خواندن بلندبلند متنها و ادا کردن پرسشهایی که در زمان مطالعه تنها از ذهن دانشآموز گذر میکند میتواند فایده بسیار داشته باشد. دانشآموزان معمولاً هیچ ایدهای در خصوص نحوه پرسیدن سؤال، نوع آن یا تعدد سؤالات ندارند بنابراین اجرای این مهارت در مقابل آنان بسیار حیاتی است. بدین منظور بهتر است با استفاده از بالاتاب، نوشتار را برای آنان نمایش دهید و سؤالات متبادر شده را بر کاغذ بنویسید تا نمودی بصری پیدا کند. لغات و عبارات کلیدی را هم هایلایت کنید. بهتر است دانشآموزان را تشویق کنید تا با کاغذ یا خودکاری در دست مطالعه کنند.
راهنمایی دانشآموزان در تنظیم اهداف مطالعاتی
در برنامه درسی، اهداف مربوط به نوشتن و کسب مهارت در انشا بهخوبی گنجانده شدهاند ولی خبری از برنامهریزی برای کسب مهارت در خواندن نیست. اول سال از دانشآموزان بخواهید که برنامه یک فرد کتابخوان را بر کاغذ پیاده کنند تا شمهای از عادتهای چنین فردی، سختیهایش و موفقیتهایش کسب کنند؛ چنین روشی میتواند بهانهای برای شروع صحبت در خصوص تنظیم اهداف مطالعاتی باشد. برای مثال، بعد از خواندن رمان، کتابی غیرداستانی، داستان کوتاه یا شعر به دانشآموزان کمک کنید تا مهارتهای خواندن خود را ارزیابی کنند: آیا در هنگام خواندن متن کتاب از توانایی خودت مطمئن بودی؟ چرا؟ کدام قسمتهای متن برایت دشوارتر بود؟ آیا میتوانستی با پیاده کردن روشی دیگر، خواندن متن را سادهتر کنی؟ بهتر است دانشآموزان بهصورت دورهای اهداف و توانایی خود را ارزیابی کرده و با توجه به رشدی که میکنند اهداف جدید تنظیم کنند.
قطعهقطعه کردن متون
زمانی که به متن دشواری برمیخورید، آن را به بخشهای کوچکتری بشکنید. دانشآموزان اغلب در مواجهه با متون بلند خود را میبازند و نیاز به تمرکز شدیدتری پیدا میکنند. تعیین بخشهای کوچکتر سبب میشود که دانشآموزان معنی متن را راحتتر هضم کرده و لغات جدیدش را به خاطر سپرده و اعتمادبهنفس خود را افزایش دهند.
دادن حق انتخاب به دانشآموزان برای گزیدن کتاب
به بیانی ساده، بهترین راه برای تقویت مهارت مطالعه، مطالعه کردن است و دانشآموزان اگر خودشان نقشی در گزینش کتاب داشته باشند بهاحتمال بیشتری آن را میخوانند. سعی کنید سلیقه هر دانشآموز را تشخیص دهید و کتابهای باب طبعش را به او پیشنهاد کنید. مطالعه غیردرسی مهارتهایی را تقویت میکند که در خواندن متون درسی نیز به کار دانشآموزان خواهد آمد.
ارزیابی توانایی دانشآموزان
دانشآموزان باید بتوانند سطح مهارت خود را نشان دهند، چه به روشی رسمی و چه غیررسمی. سؤالهایی در خصوص درک متن و بازخوانی آن روش مناسبی برای ارزیابی درک ابتدایی از متن است ولی معلمان باید سؤالهای سختتر و عمیقتری مانند چرا و چطور بپرسند. فعالیتهایی را انتخاب کنید که دانشآموزان را ملزم به تحلیل و تفکر عمیق در متن بکند، مانند:
بحثی سقراطی راه بیندازید.
از آنها بخواهید انشایی رسمی بنویسند.
کمیک کوتاه و خندهداری برای یک شخصیت بسازند.
ارائهای کوتاه از یک تحقیق آماده کنند.
دیاگرامی از مراحل استدلالها و تحقیقها آماده کنند.
بیشتر معلمها تا حدی چنین آموزشهایی را در برنامه کلاسی خود میگنجانند ولی درگیر کردن فعالانه دانشآموزان در فرآیند یادگیری این مهارتها اثر چشمگیری به همراه خواهد داشت. چراکه دانشآموزان علاوه بر اینکه خوانندههای بهتری میشوند، از چگونگی بهبود مهارتهای مطالعه نیز آگاه خواهند شد.
منبع:
https://www.edutopia.org/article/6-techniques-building-reading-skills-susan-barber