برای آنهایی که عاشق مطالعه هستند، هیچچیز سختتر از نشستن در اتاق انتظار بدون اینکه مطلبی برای خواندن داشته باشند نیست؛ خواه کتاب باشد یا مجلهای زرد یا حتی برچسب روی شامپو!
من بهعنوان یک معلم و یک مادر به دنبال نهادینه کردنِ عادتِ خواندن در دانشآموزان هستم، به حدی که این عادت مانند جویدن ناخن یا بازی کردن با خودکار سر جلسه امتحان، تبدیل به وسواس و عادتی غیرقابل ترک شود! میخواهم دانشآموزان به همان دلیلی بخوانند که جرج مالوری به اورست صعود میکرد: «برای اینکه آنجاست!»
فواید مطالعه غیردرسی
انجمن کتابخانههای آمریکا بین عادت مطالعه روزانه و عملکرد کلی دانشآموزان ارتباط معناداری یافته است. این انجمن چکیده تحقیقات صورت گرفته را بهصورت زیر خلاصه کرده است:
1. دانشآموزانی که مطالعه غیردرسی دارند به خوانندههای قهاری بدل میشوند و در آزمونها نمره بالاتری کسب میکنند و نسبت به آنهایی که نمیخوانند در همه زمینهها دانش بیشتری دارند.
2. نمره آزمون توانایی خواندن دانشآموزان ابتدایی با میزان مطالعه غیردرسی آنها رابطه مستقیم دارد.
3. تحقیقات متعددی نشان داده است که حتی میزان اندکی مطالعه غیردرسی توانایی خواندن، دامنه لغات، تلفظ، فهم دستور زبان و دانش و اطلاعات دانشآموزان ابتدایی و راهنمایی را افزایش میدهد.
نکته کلیدی در این مطالعات، داوطلبانه بودن آن است و دانشآموزان خودشان به دنبال کتاب میگردند و خود قصد مطالعه میکنند.
مطالعه در سنین پایین باعث شکلگیری توقعی در کودکان میشود که مطالعه بخشی اساسی از زندگی روزانه است. بنابراین خانوادههای کودکان مهدکودکی، پیشدبستانی و دبستانی بهتر است ساعات خاصی را به مطالعه اختصاص دهند و برای فرزندشان داستان بخوانند و یا آنها را تشویق به خواندن در کتابخانه یا خانه کنند.
بهتر است با بزرگتر شدن دانشآموزان، آنها را تشویق کنیم که خودشان کتابهای خود را انتخاب کنند (با نظارت معلم یا والدین) تا در آینده در برگزیدن از میان تعداد بیشمار کتابهای در دسترس به مشکل دچار نشوند.
سرانه مطالعه رو به کاهش است!
تحقیقی که در سال 2007 صورت گرفت نشان داد سرانه مطالعه در آمریکا کاهش یافته است. در دورهای دهساله از 1992 تا 2002، سرانه مطالعه غیردرسی بزرگسالان حدود 7 درصد و این سرانه برای دانشآموزان حدود 5 درصد کاهش یافته است. باتوجه به روند جهانی غلبه شبکههای اجتماعی و دستگاههای هوشمند و همچنین آمارهای منتشر شده از وضعیت نابسامان سرانه مطالعه در کشور خودمان، وجود چنین کاهشی در ایران نیز دور از انتظار نیست.
نظریههای بسیاری برای تفسیر این کاهش ارائه شده است که بیشتر بر جایگزین شدن مطالعه با تماشای تلویزیون و دیگر سرگرمیها اشاره دارند. چنین کاهشی در سرانه مطالعه تبعات سنگینی دارد. معلمان برای اصلاح این مشکل تکالیف خواندنی به دانشآموزان محول کردند و با عدم تمایل آنها مواجه شدند.
معلمان چطور میتوانند مطالعه مستقل را ترویج کنند؟
من بهعنوان یک معلم از مقاومت دانشآموزان در برابر انجام تکالیف آگاه هستم و امیدوارم که آنها خودخواسته عادت مطالعه روزانه را در خود پرورش دهند. تحقیقات بسیاری به تأثیرات مثبت 20 تا 60 دقیقه مطالعه روزانه اشاره کرده است.
زمانهای گزارششده در این تحقیقات متفاوتاند و از 15 تا 20 دقیقه گرفته تا 45 دقیقه و بیشتر متغیرند. صرفنظر از زمان گزارششده، تمامی تحقیقات متفقالقول بر اثرات مثبت مطالعه مستقل صحه گذاشتهاند.
ازآنجاییکه معلمان تأثیر قابلتوجهی بر عادتها و عملکرد دانشآموزانشان میگذارند، میتوانند با بالا بردن سطح توقعاتشان از دانشآموزان، به افزایش زمان مطالعه دانشآموزان منجر شوند. من اول هر هفته از دانشآموزانم میپرسم که آخر هفته چه خواندهاند که معمولاً بحث سازندهای راجع به مقالات روزنامهها و کتابها بالا میگیرد. من هیچوقت از پیشنهاد دادن کتابهایی که خواندهام به دانشآموزانم اجتناب نمیکنم و پیشنهادهای آنها را هم بررسی میکنم.
معلم پسرم هم دقیقاً چنین توقعی از دانشآموزانش دارد و آنها را تشویق میکند تاریخچهای از آنچه میخوانند را ثبت کنند و خلاصه بردارند تا بعدها بتوانند وضعیت خود را بررسی کنند. معلم دخترم از دانشآموزانش خواسته در وبلاگی از آنچه میخوانند مطلب بنویسند و به آنها جایزههای جالبی میدهد.
جایزهها انگیزه و رقابت را میان همکلاسیها افزایش میدهد و مطالب وبلاگ کنجکاوی دیگر دانشآموزان را برمیانگیزد. صرفنظر از روش اجرای این موارد، سازوکار کلی یکسان است: ما معلمان انتظار مطالعه بیشتری از دانشآموزانمان داریم و زمانی که چنین کنند از موافقت و تحسین ما برخوردار میشوند.
منبع:
https://education.cu-portland.edu/blog/classroom-resources/how-reading-for-pleasure-helps-students-develop-academically