حيطه‌ي شناختي يعني چه؟

 

يادگيري شامل سطوح مختلفي مي‌شود. نوع يادگيري نيز با توجه يه مطلب مورد مطالعه مي‌تواند متفاوت باشد، به عنوان مثال در مطالعه‌ي درس تاريخ ما با خاطر سپردن مطالب به صورت عيني (به همراه فهميدن آن) رو‌به‌رو هستيم. به‌طور کلي مطالعه‌ي هر مطلب سطوح مختلفي را شامل مي‌شود که از پايين‌ترين سطح يعني به ياد سپردن (حفظ) تا بالاترين آن يعني رسيدن به توانايي آفريدن با توجه به اندوخته‌هاي پيشين ادامه دارد. سؤالات نيز بر همين مبنا تقسيم مي‌شوند و به عنوان مثال در سؤال درس رياضي از دانش‌آموز خواسته مي‌شود نکته‌ي آموخته شده را در حل مثال موردنظر به کار ببندد. اهميت اين بحث در اين است که نبايد به يک سطح در نظام آموزشي اکتفا شود و ارزيابي دانش‌آموز مي‌بايست چندين سطح را شامل شود به عنوان مثال تاکنون بيش‌تر بر سطح به ياد آوردن _حفظيات) در نظام آموزشي تأکيد بيش‌تري شده بود که مشاهده‌ي اثرات منفي آن باعث شد تصميم به اصلاح شيوه‌هاي آموزشي و ارزيابي با تأکيد بر همه‌ي سطوح صورت گيرد.

ابعاد فرآيند شناختي به قسمت‌هايي تقسيم شده است:

1-      به ياد آوردن: بيانگر اين است که پاسخ به سؤال نيازمند به ياد آوردن نکته‌اي از مطالب کتاب بدون نياز به درگير  ساختن ذهن به صورت مفهومي است. معناي کلمات، املاي درست و يا موارد حفظي صرف مانند ترتيب مراحل پديده‌ها يا نام پديدآور آثار از اين دسته است.

مثال: معناي صحيح واژه‌هاي «جزميّت، مناعت، لطيفه، مينو» به ترتيب در کدام گزينه آمده است؟

2-      فهميدن: با درگير ساختن درک ذهني خود دانش‌آموز و برداشت از روي مطلب و مطالبه‌ي مفهوم کلي يا جزئي مطالب يا جملات همراه است. اين امر با مقايسه‌ي معاني، ترجمه‌ي جملات به زبان خود و يافتن مثال براي نکات درسي يا يافتن طبقه‌ي مثال‌ها همراه مي‌باشد. استنباط مفهوم يا يافتن الگوي موجود در نظريه هم از همين دسته است.

مثال: مفهوم صحيح بيت «مي بهشت ننوشم ز جام ساقي رضوان / مرا به باده چه حاجت که مست بوي تو باشم» با کدام بيت زير قرابت مفهومي دارد؟

3-      به کار بستن: با استفاده از تکنيک‌ها و قواعد بايد به حل مسئله پرداخت يا به عنوان مثال کلمه را به صورت مناسب در جمله به کار برد و قواعد را رعايت نمود و بيش‌تر به استفاده از قواعد آموخته شده در عمل اشاره دارد.

4-      تحليل کردن: تحليل يا متمايز و جدا ساختن اجزاي تشکيل دهنده‌ي يک ساخت مانند جمله و شناخت اجزاي مهم و متمايز ساختن آن‌ها از اجزاي غير مهم و يا به دست آوردن مقصود کلي نويسنده يا نظريه‌پرداز با تحليل روش و نظريه‌ي او.

مثال: عيِّن الصّحيح في التّحليل الصرفي و الاعراب لکلمة (القوا)؟

5-      ترکيب: با تکيه بر درک خود دانش‌آموز از او خواسته مي‌شود که نظر دهد (ارزشيابي کند) که به عنوان مثال مطلب تا چه اندازه درست است يا مطلب نامرتبط به موضوع با توجه به مفهوم کدام مي‌تواند باشد و يا از او خواسته شود با ديد انتقادي نقاط مثبت و منفي يک مطلب يا نظر  يا پديده را بگويد.

مثال: کدام مطلب از دقت در آيه‌ي شريفه‌ي مفهوم نمي‌گردد؟

6-      قضاوت: قضاوت و ارزشيابي آخرين و عالي‌ترين مرحله‌ي شناخت است. اين مرحله شامل قضاوت درباره‌ي امور، اطلاعات و حتي روش‌هاي روبه‌رو شدن با مسائل است. درواقع، قضاوت نتيجه‌ي جريان شناخت است. در اين مرحله، فراگير ناچار به اخذ تصميم است و براي اجرا بايد به معيارهاي بارز و مشخصي به‌عنوان اساس کار توجه داشته باشد.


حيطه‌هاي شناختي آزمون 5 اسفند 1390

سال سوم انساني

 

نام درس

حيطه‌هاي شناختي

شماره‌ي سؤال

تعداد

توضيحات

زبان فارسي

به ياد آوردن

2

1

به ياد آوردن تلفظ درست لازم است.

فهميدن

1، 3 تا 6 و 8 تا 10

8

بايد نمونه‌هاي واژه‌هاي مشتق يا نکات دستوري را يافت.

تحليل کردن

7

1

به جداسازي اجزاي کلمات پرداخته است.

ادبيات فارسي

به ياد آوردن

21، 22، 24، 27 و 28

5

به ياد آوردن معني کلمه يا نويسنده‌ي آثار الزامي است.

فهميدن

23، 25، 26، 29 و 30

5

به مفهوم جملات و ابيات و مقايسه‌ي آن‌ها پرداخته است.

عربي (3)

فهميدن

31 تا 34، 37 تا 40، 43 تا 50

16

فهميدن ترجمه‌ي جمله الزامي است.

به کار بستن

42

1

بايد قواعد را به کار برد و اعراب‌گذاري کرد.

تحليل کردن

41

1

به تحليل کلمات و اجزاي جمله پرداخته است.

قضاوت

35 و 36

2

بايد با ترکيب اجزا و کلمات، جمله‌اي عربي آفريد.

دين و زندگي

به ياد آوردن

72، 76 تا 78، 86، 89 و 90

7

بايد حفظي مطالب درسي را به ياد آورد.

فهميدن

71، 73 تا 75، 79، 80 تا 85

11

فهميدن پيام آيات و مفاهيم جملات الزامي است.

تحليل کردن

88

1

بايد با تحليل شباهت بين موارد موردنظر به تحليل وجه شباهت دست يابند.

ترکيب

87

1

بايد با ديد منتقدانه به گزينه‌ي بي‌تناسب دست يابند.

زبان انگليسي

فهميدن

84 تا 110

17

با فهم جمله بايد کلمه‌ي مناسب را تشخيص داد.

به کار بستن

91 تا 93

3

بايد نکته‌ي گرامري را در جمله به‌طور مناسب به کار برد.

رياضي

فهميدن

121

1

به حفظيات اشاره شده است.

به کار بستن

111 تا 120 و 122 تا 130

19

بايد با کاربرد اصول مسئله را حل کرد.

آرايه‌هاي ادبي

فهميدن

151 تا 154، 156 و 157

6

با فهم درست آرايه‌ را در مثال داده شده بايد يافت.

به کار بستن

155، 159 و 160

3

بايد با کاربرد قواعد آرايه را تشخيص داد.

ترکيب

158

1

بايد وارسي نمود و شباهت را تشخيص داد و ارزيابي کرد.

 


 

نام درس

حيطه‌هاي شناختي

شماره‌ي سؤال

تعداد

توضيحات

تاريخ ادبيات

به ياد آوردن

161 تا 170

10

به حفظيات اشاره شده است.

تاريخ

به ياد آوردن

171 تا 180

10

به حفظيات اشاره شده است.

جغرافيا

به ياد آوردن

181 تا 190

10

به حفظيات اشاره شده است.

منطق

به ياد آوردن

207 تا 210، 212 تا 214 و 218

8

به حفظيات اشاره شده است.

فهميدن

201، 203 تا 205، 211، 216، 217 و 220

8

با درک مطلب مي‌بايست مرجع مثال‌ها را تشخيص دهند.

به کار بستن

202، 206، 215 و 219

4

بايد قواعد را به کار برد و جمله را تشخيص داد.

جامعه‌شناسي

به ياد آوردن

192 و 198

2

به حفظيات اشاره شده است.

فهميدن

191، 193 تا 195 و 200

5

به درک مطلب و فهم گزينه‌ي نادرست اشاره شده است.

ترکيب

196، 197 و 199

3

مي‌بايست با ديد انتقادي گزينه‌ي نادرست را فهميد.

روان‌شناسي

به ياد آوردن

228 تا 230، 233، 235 تا 237، 239 و 240

9

به مراجعه به حفظيات نيازمند هستند.

فهميدن

221 تا 227، 231، 232 و 238

10

مي‌بايست از روي نمونه به مورد سؤال رسد و مثال‌ها را يافت.

ترکيب

234

1

بايد ارزيابي نمود و مورد درست و مناسب را يافت.

 

 

 

منبع :