حيطه‌ي شناختي چيست؟

يادگيري شامل سطوح مختلفي مي‌شود. نوع يادگيري نيز با توجه يه مطلب مورد مطالعه مي‌تواند متفاوت باشد، به عنوان مثال در مطالعه‌ي درس تاريخ ما با خاطر سپردن مطالب به صورت عيني (به همراه فهميدن آن) رو‌به‌رو هستيم. به‌طور کلي مطالعه‌ي هر مطلب سطوح مختلفي را شامل مي‌شود که از پايين‌ترين سطح يعني به ياد سپردن (حفظ) تا بالاترين آن يعني رسيدن به توانايي آفريدن با توجه به اندوخته‌هاي پيشين ادامه دارد. سؤالات نيز بر همين مبنا تقسيم مي‌شوند و به عنوان مثال در سؤال درس رياضي از دانش‌آموز خواسته مي‌شود نکته‌ي آموخته شده را در حل مثال موردنظر به کار ببندد. اهميت اين بحث در اين است که نبايد به يک سطح در نظام آموزشي اکتفا شود و ارزيابي دانش‌آموز مي‌بايست چندين سطح را شامل شود به عنوان مثال تاکنون بيش‌تر بر سطح به ياد آوردن _حفظيات) در نظام آموزشي تأکيد بيش‌تري شده بود که مشاهده‌ي اثرات منفي آن باعث شد تصميم به اصلاح شيوه‌هاي آموزشي و ارزيابي با تأکيد بر همه‌ي سطوح صورت گيرد.

ابعاد فرآيند شناختي به قسمت‌هايي تقسيم شده است:

1-      به ياد آوردن: بيانگر اين است که پاسخ به سؤال نيازمند به ياد آوردن نکته‌اي از مطالب کتاب بدون نياز به درگير  ساختن ذهن به صورت مفهومي است. معناي کلمات، املاي درست و يا موارد حفظي صرف مانند ترتيب مراحل پديده‌ها يا نام پديدآور آثار از اين دسته است.

مثال: معناي صحيح واژه‌هاي «جزميّت، مناعت، لطيفه، مينو» به ترتيب در کدام گزينه آمده است؟

2-      فهميدن: با درگير ساختن درک ذهني خود دانش‌آموز و برداشت از روي مطلب و مطالبه‌ي مفهوم کلي يا جزئي مطالب يا جملات همراه است. اين امر با مقايسه‌ي معاني، ترجمه‌ي جملات به زبان خود و يافتن مثال براي نکات درسي يا يافتن طبقه‌ي مثال‌ها همراه مي‌باشد. استنباط مفهوم يا يافتن الگوي موجود در نظريه هم از همين دسته است.

مثال: مفهوم صحيح بيت «مي بهشت ننوشم ز جام ساقي رضوان / مرا به باده چه حاجت که مست بوي تو باشم» با کدام بيت زير قرابت مفهومي دارد؟

3-      به کار بستن: با استفاده از تکنيک‌ها و قواعد بايد به حل مسئله پرداخت يا به عنوان مثال کلمه را به صورت مناسب در جمله به کار برد و قواعد را رعايت نمود و بيش‌تر به استفاده از قواعد آموخته شده در عنل اشاره دارد.

4-      تحليل کردن: تحليل يا متمايز و جدا ساختن اجزاي تشکيل دهنده‌ي يک ساخت مانند جمله و شناخت اجزاي مهم و متمايز ساختن آن‌ها از اجزاي غير مهم و يا به دست آوردن مقصود کلي نويسنده يا نظريه‌پرداز با تحليل روش و نظريه‌ي او.

مثال: عيِّن الصّحيح في التّحليل الصرفي و الاعراب لکلمة (القوا)؟

5-      ترکيب: با تکيه بر درک خود دانش‌آموز از او خواسته مي‌شود که نظر دهد (ارزشيابي کند) که به عنوان مثال مطلب تا چه اندازه درست است يا مطلب نامرتبط به موضوع با توجه به مفهوم کدام مي‌تواند باشد و يا از او خواسته شود با ديد انتقادي نقاط مثبت و منفي يک مطلب يا نظر  يا پديده را بگويد.

مثال: کدام مطلب از دقت در آيه‌ي شريفه‌ي مفهوم نمي‌گردد؟

6-      قضاوت: قضاوت و ارزشيابي آخرين و عالي‌ترين مرحله‌ي شناخت است. اين مرحله شامل قضاوت درباره‌ي امور، اطلاعات و حتي روش‌هاي روبه‌رو شدن با مسائل است. درواقع، قضاوت نتيجه‌ي جريان شناخت است. در اين مرحله، فراگير ناچار به اخذ تصميم است و براي اجرا بايد به معيارهاي بارز و مشخصي به‌عنوان اساس کار توجه داشته باشد.


حيطه‌هاي شناختي آزمون 5 اسفند 1390

سال دوم انساني

 

نام درس

حيطه‌هاي شناختي

شماره‌ي سؤال

تعداد

توضيحات

ادبيات و زبان فارسي

به ياد آوردن

2، 5، 8، 9، 10، 11، 14، 17، 19 و 20

10

زيرا نيازمند به ياد آوردن معني لغات يا نويسنده‌ي اثر يا املاي درست واژه است.

فهميدن

3، 4، 6، 7، 12، 15، 16 و 18

9

فهميدن مفهوم کلي عبارت يا ابيات و مقايسه‌و تطبيق معاني الزامي است.

به کار بستن

1

1

با شيوه‌ي استنباط و به کار بردن آرايه‌ها در يک بيت مي‌توان آرايه‌ي مورد نظر در بيت را يافت.

عربي

فهميدن

21 تا 24، 28، 30،33، 37 و 40

9

اين سؤال‌ها به مصداق بارز فهميدن يعني ترجمه کردن پرداخته‌اند و يا مفهوم را خواسته‌اند.

به کار بستن

31، 34 تا 36 و 38 و 39

6

کافي است کاربرد درست کلمه يا درستي جمله را دريابند و از اصول و قواعد بهره ببرند.

تحليل کردن

32

1

بايد اجزاي جمله و بخش‌هاي آن را تحليل و تجزيه کرد.

ترکيب

27 و 29

2

در اين‌گونه سؤال‌ها بايد با ديد انتقادي مورد نادرست را يافت يا مفهوم نامتناسب را تشخيص داد.

قضاوت

25 و 26

2

در اين‌گونه سؤال‌ها بايد با ترکيب اجزا، جمله‌اي را به زباني ديگر بيافرينند.

دين و زندگي

به ياد آوردن

65 تا 69

5

بايد با به ياد آوردن جملات کتاب، جاهاي خالي را پر کرد.

فهميدن

61 تا 64 و 70

5

در اين سؤال‌ها بايد مفهوم يا درون‌مايه‌ي آيات را يافت.

زبان انگليسي

به ياد آوردن

86

1

بايد حرف اضافه‌ي سؤال را به ياد آورد.

فهميدن

71، 72، 74 تا 79، 81 تا 85 و 88 تا 90

16

با فهم معني جمله‌، مي‌بايست کلمه‌ي درست را برگزيد.

به کار بستن

73 و 87

2

حرف اضافه‌ را بايد در جمله‌ي مناسب به کار بست.

تحليل کردن

80

1

 

اقتصاد

به ياد آوردن

91، 92، 94، 97 و 98، 101 تا  108

13

مطالب حفظي را بايد به ياد بياوريم و پاسخ دهيم.

فهميدن

93، 95، 99 و 109

4

فهميدن سؤال سؤال نيازمند است.

به کار بستن

96، 100 و 110

3

براي حل مسئله بايد راه حل را به کار برد.

تاريخ ادبيات

به ياد آوردن

131 تا 150

20

به مطالب حفظي بايد اتکا نمود و پاسخ داد.

تاريخ

به ياد آوردن

171 و 172 و 174 تا 190

9

به مطالب حفظي بايد اتکا نمود و پاسخ داد.

فهميدن

173

1

بايد به تبيين و درک مطلب دست يافت و از نمونه به علت رسيد.

جغرافيا

به ياد آوردن

191 تا 208 و 210

9

به ياد آوردن مطالب حفظي در اين‌گونه سؤال‌ها الزامي است.

فهميدن

209

1

درک و استنباط مطلب مورد سؤال است.

جامعه‌شناسي

به ياد آوردن

211 تا 215 و 217 تا 219

8

به مطالب حفظي بايد اتکا نمود و پاسخ داد.

فهميدن

216 و 220

2

به استنباط مطلب بايد پرداخت و يا از نمونه به نکته دست يافت.

آمار و مدل‌سازي

به ياد آوردن

223

1

به مطالب حفظي بايد اتکا نمود و پاسخ داد.

به کار بستن

221 و 222 و  224تا 230

9

بايد قواعد را به کار بست و مسئله را حل کرد.

منبع :