یک روش مطالعه‌

بیش‌تر مراکز آموزشی، روش‌های مطالعه‌ی SQ3R، PQRST، PQ4R،MURDER و PQ6R را برای دانش‌آموزان و دانشجویان تدریس می‌کنند.



بیش‌تر مراکز آموزشی، روش‌های مطالعه‌ی SQ3R، PQRST، PQ4R،MURDER  و PQ6R را برای دانش‌آموزان و دانشجویان‌ تدریس می‌کنند. روش مطالعه‌ی برتر، روشی است که فرد را به‌درستی در دست‌یابی به موفقیت‌ها یاری کند. شاکله‌ی روش مطالعه‌ی پارتیزانی مبتنی بر گام‌های سه‌گانه‌ی  آماده‌سازی ساختار مطالعه، فهم و درک مطلب و‌ بازبینی آموخته‌هاست.

۱. آماده‌سازی  (Preparing)

هر وعده‌ی درسی با مرور درس‌های پیشین آغاز می‌شود. درس‌خوان پارتیزانی برای کسب شناخت از کلیت موضوعی که در این وعده مطالعه خواهد کرد، نیازمند ترسیم چارچوب مفهومی یا ترسیم تصویری کلی از مطالب است. شیوه‌ی آماده‌سازی برای تمام درس‌ها یکسان نیست؛ به طور مثال، برای درس‌های محاسباتی توصیه می‌شود مسئله‌ها و شیوه‌ی حلشان به طور اجمالی بررسی شود. برای درس‌های مفهومی خوب است عنوان‌های اصلی و فرعی فصل، جمله‌های کلیدی، نمودارها و جدول‌ها به طور اجمالی بررسی شود. واقعیت این است که سبک یادگیری درس‌خوان‌ها یکسان نیست و برای آماده‌سازی درس‌ها نمی‌شود به درس‌خوان‌ها شیوه‌ای ثابت و عام معرفی کرد. هر داوطلب با اندکی تلاش می‌تواند شیوه‌ی مناسب خود را برای آماده‌سازی هر درس کشف کند.

آماده‌سازی، طراحی پازلی است که قطعاتش به‌مرور در گام بعدی (مطالعه) برای تکمیل درک او از درس تهیه می‌شوند. درس‌خوان پارتیزانی برای طراحی این پازل شگفت‌انگیز باید پرسش‌هایی را برای خود مطرح کند. پاسخ به این پرسش‌ها، همان قطعه‌هایی هستند که در کنار هم چیده می‌شوند تا پازل را کامل کنند. پاسخ‌گویی به پرسش‌های ناقص، بی‌هدف، کم‌مایه، بی‌معنی و نیز پرسش‌هایی که با بی‌حوصلگی و بی‌تفاوتی طرح شده باشند کارآمد نخواهد بود و درکی از درس‌ها در ذهن درس‌خوان شکل نمی‌گیرد. وظیفه‌ی درس‌خوان پارتیزانی در گام آماده‌سازی، یادگیری درس‌ها نیست، بلکه صاف کردن جاده برای یادگیری است. مطالعه‌ی با طمأنینه‌ی سرفصل‌ها، عنوان‌های اصلی، عنوان‌های فرعی و مرور اجمالی تصویرها، نمودارها و اطلاعات گرافیکی برای ترسیم تصویری ساده و کلی کفایت می‌کند. اصراری بر مطالعه‌ی متن‌ها نیست؛ هرچند، تندخوان‌ها می‌توانند برخی پاراگراف‌ها را به طور تصادفی انتخاب و تندخوانی کنند. به طور معمول، پرسش‌هایی در آغاز یا پایان فصل‌ها درج می‌شوند که از نظر نویسنده، یا حاوی نکته‌های کلیدی یا سرنخی برای کشف مطالب مهم هستند. مزیت غیر قابل چشم‌پوشی «طرح پرسش» در گام آماده‌سازی، کمک به درس‌خوان پارتیزانی برای تمرکز مؤثر بر مطالب درسی و پیش‌گیری از پرش‌های ناخودآگاه و مخرب ذهن است. البته شیوه‌ی طرح پرسش برای تمام درس‌ها و مبحث‌ها یکسان نیست. گاهی باید ده دوازده پرسش درست طراحی و مکتوب شوند و گاه، همین‌که یک پرسش اصلی در ذهن شکل بگیرد کفایت می‌کند. تعیین وضعیت طراحی پرسش‌ها منوط به تشخیص درس‌خوان پارتیزانی است.

گام آماده‌سازی در ابتدای هر «وعده‌ی درسی» انجام می‌شود و مسیر مطالعه را تا پایان همان وعده‌ی درسی تعیین می‌کند.

۲. درک مطلب (Perception)

مجموعه‌ی کاملی از رفتارها و تکنیک‌های مورد استفاده‌ی درس‌خوان پارتیزانی برای فهم کامل درس، برقراری ارتباط معنادار میان مطالبی که در این وعده‌ی درسی مطالعه می‌کند با مطالبی که پیش‌تر آموخته است و درنهایت، فراخوانی سهل و سریع آموخته‌ها هنگام نیاز است.

در گام درک مطلب، درس‌خوان پارتیزانی تلاش می‌کند مطالب برنامه‌ریزی‌شده برای این وعده‌ی درسی را با هدف درک مفاهیم، کشف جزئیات و فراهم کردن پاسخ‌های مناسب برای پرسش‌هایی که پیش‌تر در پایان گام آماده‌سازی تهیه شده‌ است مطالعه کند. سهم اصلی عملیات درس‌خوانی، صرف یادگیری درس‌ها و پاسخ‌گویی به پرسش‌هایی می‌شوند که پیش‌تر در گام آماده‌سازی تهیه شده‌اند. اگر پرسش‌ها بی‌کیفیت باشند، ‌منابع ذهنی و زمانی بیش‌تری باید برای مطالعه و مرور درس‌ها صرف شود که به‌صرفه و صلاح درس‌خوان پارتیزانی نیست.

عملیات درس‌ خواندن، فقط خواندن و حفظ کردن متن‌ها نیست. درس‌ خواندن بهینه، مستلزم انجام فعالیت‌ها و استفاده از تکنیک‌ها و روش‌هایی مانند علامت‌گذاری، نکته‌برداری، یادداشت‌برداری، خلاصه‌نویسی، حاشیه‌نویسی و ترسیم درخت مفاهیم برای تکمیل فرایند یادگیری است.

مطالعه‌ی نوشتاری همراه با تقطیع موضوعی، یکی از تکنیک‌های ساده و مؤثر برای درس‌ خواندن بهره‌ورانه است. تقطیع موضوعی، مطالعه‌ی بخش‌های کوچک و پیوسته‌ی درس‌ها و ساختاردهی نوشتاری به مواردی است که مطالعه شده‌اند؛ یعنی، خواندن و نوشتن؛ یعنی، بازخوانی و بازنویسی، تا آموخته شود آن‌چه را که باید آموخت.

مرور یادداشت‌های قبلی و اصلاح کلمه‌های کلیدی و تکمیل درخت‌های مفهومی مرتبط با درس، تکنیک دیگری برای یادگیری بهتر درس‌های جدید است. نوشتن، دسته‌بندی و مرتب‌سازی هنرمندانه‌ی آموخته‌ها بسیار توصیه می‌شود؛ زیرا مغز انسان، چیزهایی را که هنگام ثبت از حس‌های پنج‌گانه، تخیل، داستان‌سرایی، ترتیب، طنز، ترسیم، اغراق و رنگ استفاده شده باشد برای مدت‌زمان طولانی‌تری نگهداری و سریع‌تر و دقیق‌تر فراخوانی می‌کند.

گام درک مطلب، فرصتی برای تثبیت درس‌ها و اجرای برنامه‌ای است که به طور تلویحی در گام آماده‌سازی طرح‌ریزی شده است. گام درک مطلب، بدنه‌ی اصلی هر وعده‌ی درسی است.

۳. بازبینی (Review)

به بیان دیگر، بازبینی درسی به مجموعه‌ی فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که فارغ از سختی یا پیچیدگی آزمون‌ها به درس‌خوان پارتیزانی تضمین می‌دهد که می‌تواند به درصد مشخصی از مسئله‌ها و تست‌هایی که پیش‌تر به‌درستی مطالعه کرده است پاسخ دهد.

در گام بازبینی درسی، دو فعالیت کلیدی برای تضمین بهره‌وری فعالیت‌ها و نتیجه‌گیری در آزمون پیگیری می‌شود:

- کیفیت یادگیری درس‌ها بررسی می‌شود؛ یعنی، درس‌خوان پارتیزانی بررسی می‌کند که آیا مطالب را به‌درستی می‌آموزد؟ به‌درستی از منابع استفاده می‌کند؟ فرصت‌ها را برای فعالیت‌های بیهوده تلف نمی‌کند؟

- کیفیت دست‌یابی به هدف‌های درسی بررسی می‌شود؛ یعنی، درس‌خوان پارتیزانی بررسی می‌کند که آیا مطالبی را که باید بیاموزد آموخته است؟ آیا مطالب را با عمق و به قدر کفایت آموخته است؟ آیا بیش از حد نیاموخته است؟

تکنیک‌های ساده و پیچیده‌ی متعددی در بازبینی درسی استفاده می‌شود. رویکرد درس‌ خواندن پارتیزانی به استفاده‌ی درست از تکنیک‌های ساده و کم‌هزینه توصیه می‌کند. به طور مثال، تشخیص بسته‌های سرگردان، یکی از مشکلات عام داوطلبان تمام آزمون‌هاست و نیازمند استفاده از تکنیک‌های بسیار پیچیده و هزینه‌بر مانند شرکت در کوئیزهای تخصصی یا آزمون‌های شبیه‌سازی است. تکنیک ساده‌ی پس‌گیری مستمر، راهی ساده و کم‌هزینه برای درس‌ خواندن پارتیزانی است تا بخش قابل‌ توجهی از بسته‌های سرگردان را نه در یک جلسه‌ی طولانی‌مدت که به طور مستمر در هر وعده‌ی درسی شناسایی کند. بسته‌های سرگردان، بخشی از درس است که پیش‌تر خوانده شده، حفظ شده و در ظاهر، آموخته شده است و شاید به دفعات در حافظه ثبت شده باشند؛ اما در فضای ذهنی داوطلب سرگردان هستند و در ساختار مفهومی درس قابل ردیابی نیستند؛ پس، به‌سادگی قابل فراخوانی نیستند. هر بخشی از اطلاعات درسی که در شرایط آزمون، به سرعت و سادگی قابل فراخوانی نباشد بی‌فایده است.

پس‌گیری مستمر داده‌ها، تمرین فراخوانی داده‌ها و بررسی صحت و سقم‌ آن‌ها و سپس، اصلاح و تحویل دوباره‌ی همان‌ها به مغز است. دادن و پس گرفتن نظام‌مند آموخته‌ها، گیر و گرفت‌های یادگیری را پدیدار می‌کند و موجب تثبیت و فراخوانی سریع آموخته‌ها می‌شود. بازنویسی یا بازگویی آن‌چه پیش‌تر درباره‌ی موضوعی آموخته‌اید یا تدریس‌ آن‌ها به دیگران، تمرینی کارآمد برای ذهن و تثبیت درکتان از یک موضوع خاص است. وقت مناسبی را انتخاب کنید و تمام دانش‌ خود را درباره‌ی یک موضوع خاص روی برگه‌ای سفید بنویسید یا بکشید. بررسی نتیجه‌ی کار نشان می‌دهد که در فراخوانی منسجم اطلاعات کدام بخش، نکته و موضوع مشکل دارید. همین‌ها را در اسرع وقت رفع کنید. به طور معمول فراخوانی برخی مفاهیم انتزاعی برای ذهن دشوار است. اگر بتوانید مثال یا مصداقی برای این‌ قبیل موارد ایجاد و به آن‌ها الصاق کنید، بهانه‌ای برای ذهن برای یادآوری و فراخوانی سریع‌تر آن مفاهیم دشوار فراهم کرده‌اید.

بازبینی درسی فعالیتی کلیدی در رویکرد درس‌ خواندن پارتیزانی برای کشف، شناسایی، رفع و دفع مانع‌ها، نقص‌ها، مشکلات و گسست‌های دانشی و مهارتی است که داوطلب را از نتیجه‌گیری مطلوب دور می‌کند.