نوروز 96

شما در بازیابی فعال هستید

معمولاً عادت کرده‌ایم وقتی درسی را قبلاً خوانده‌ایم، هنگام حل مسئله یا تست یا روز قبل از آزمونک یا امتحان یک بار دیگر بخوانیم.



معمولاً عادت کرده‌ایم وقتی درسی را قبلاً خوانده‌ایم، هنگام حل مسئله یا تست یا روز قبل از آزمونک یا امتحان یک بار دیگر بخوانیم. به این کار مرور می‌گویند. هر چند مرور کردن در برخی از بازه‌های زمانی، ضروری است اما تکنیک دیگری هم داریم که قدرتمندتر است و به آن بازیابی می‌گویند. بازیابی یعنی هرازگاه و نه فقط موقع تست و حل مسئله و امتحان، در ذهن خود و بدون مراجعه به کتاب و جزوه به یادآوری مبحثی که قبلاً مطالعه کرده‌اید بپردازید.

برای بازیابی راهکارهای مؤثری وجود دارد. پیشنهاد من این است که در تکنیک «پیش‌خوانی و درس هر روز در همان روز» وقتی از مدرسه به خانه برگشتید پس از ناهار و استراحت، ابتدای انجام تکالیف همان روز، «بازیابی» کنید. قبل از حل تمرین، آزمونک و امتحانات نیز بازیابی انجام دهید. دیگر این‌که در اوقات مرده که در محل مطالعه‌ی همیشگی در خانه نیستید و امکان استفاده از مداد و کاغذ و کتاب ندارید (اتوبوس، تاکسی، مترو) و لحظات بلاتکلیفی که حال و حوصله‌ی درس خواندن ندارید و... بازیابی کنید. برای تمرین این روش، همین حالا بازیابی کنید که عناوین فصل‌ها، سرفصل‌های اصلی و فرعی کتابی مثل فیزیک سال گذشته چه بود.

فرق مرور و بازیابی چیست؟

در مرور، شما غیر فعال یا passive و در اختیار کتاب و جزوه هستید. نکات آموزشی و درسی بدون اولویت در کتاب پشت سر هم چیده شده‌اند و شما فقط یک بار دیگر آن‌ها را می‌خوانید؛ اما در بازیابی، شما فعال یا active هستید. قرار نیست صرفاً نکات آموزشی را به یاد بیاورید. اولین کار، انتخاب فعالانه‌ی کلیدی‌ترین نکات آموزشی است. باید تعمق و تمرکز کنید و از میان نکات آموزشی مختلف، آن‌هایی را که مهم‌ترند و اولویت بیش‌تری دارند انتخاب کنید. در مورد درس‌های تخصصی غیر متنی مهم‌ترین فرمول‌ها باید ارزیابی شود نه همه‌ی آن‌ها.

در انتخاب نکات کلیدی موارد زیر را در نظر داشته باشید:

1- درس را عمیقاً فهمیده باشید.

2- بیش‌ترین تمرکز را روی مبحث مربوط داشته باشید.

3- در مقایسه‌ی بازیابی خود با متن مربوط پی می‌برید تا چه اندازه متمرکز و عمیق و ضعیف و سربه‌هوا خوانده‌اید و شیوه‌ی مطالعه‌ی خود را بهبود می‌بخشید.

4- یاد می‌گیرید چگونه با بازیابی نکات مهم، نکات فرعی‌تر را استنتاج کنید.

5- برای بازیابی باید ذهن شما محفوظات و اطلاعات قبلی را در حافظه‌ «آدرس‌دهی» کند؛ کاری مشابه ساختار درختی. با تداوم این کار محفوظات را به‌سرعت از حافظه بیرون می‌کشید و به تست‌ها و سؤالات با سرعت بیش‌تری پاسخ می‌دهید. با مراجعه‌ی مداوم به خانه‌های حافظه‌ی خود آمادگی ذهن را برای بیرون کشیدن سریع اطلاعات بیش‌تر خواهید کرد.

هیچ یک از این موارد در مرور وجود ندارد. در مرور لزومی برای بیرون کشیدن اطلاعات از خانه‌های حافظه، اولویت‌بندی و لزوم تمرکز فراوان برای انتخاب کلیدی‌ترین نکات آموزشی وجود ندارد.