نوروز 96

باجه‌ی اطلاعات / ادب پارسی

باجه‌ی اطلاعاتِ جمله هم «فعل» است؛ یعنی اگر می‌خواهید نقش اجزای اصلی جمله را بیابید، همیشه از فعل راهنمایی بخواهید.



ای کارگشای هر چه هستند                          نام تو کلید هر چه بستند

حتماً برای شما هم پیش آمده که وقتی وارد ساختمان‌های بزرگ و برج‌های بلند می‌شوید، ابتدا نمی‌دانید چه کنید و به کدام طرف بروید؛ تا این‌که اتاق شیشه‌ای که روی آن نوشته شده «اطلاعات» توجه شما را جلب می‌کند. خوشحال می‌شوید و از فردی که در آن نشسته است، راهنمایی می‌گیرید.

باجه‌ی اطلاعاتِ جمله هم «فعل» است؛ یعنی اگر می‌خواهید نقش اجزای اصلی جمله را بیابید، همیشه از فعل راهنمایی بخواهید.

مثلاً برای تشخیص مفعول از فعل بپرسد: «چه چیز را؟ چه کس را؟»

در داستان «رزم رستم و سهراب» که در شاهنامه آمده است، حکیم ابوالقاسم فردوسی می‌سراید که  رستم پس از شکست دادن سهراب:

چو بگشاد خفتان1 و آن مهره دید                همه جامه بر خویشتن بردرید2                  

برای یافتن مفعول، از فعل جمله می‌پرسیم: «چه چیز را بگشاد؟» پاسخ: خفتان، که مفعول جمله است.

چه چیز را دید؟ مهره// چه چیز را بردرید؟ جامه

«را» نشانه‌ی مفعول است که گاه در جمله نمی‌آید.


پاورقی:

1. لباس جنگی

2. بسیار ناراحت شد.