نوروز 96

کدام کرسی؟ / ادب پارسی

برگه‌ی املا را در دستانش مُچاله کرد. صورتش سرخ شد و روی نیمکت نشست. با دلخوری گفت: «باز هم املای همزه را غلط نوشتم.»



به نام خداوند فصل بهار               که زیبا به فضلش شده روزگار

برگه‌ی املا را در دستانش مُچاله کرد. صورتش سرخ شد و روی نیمکت نشست. با دلخوری گفت: «باز هم املای همزه را غلط نوشتم.»

خیلی ناراحت بود. کنارش نشستم و برگه‌ی املایش را صاف کردم و گفتم: «شیر مخلوط دیده‌ای؟» با بی‌حوصلگی گفت: «من اگر شیر با چیزی مخلوط شده باشد، نمی‌خورم.» خندیدم و گفتم: «منظورم شیر خوراکی نیست؛ شیر آب را می‌گویم.»

گفت: «چه‌طور مگر؟» گفتم: «خوب همیشه رنگ آبی نشانگر آب سرد و رنگ قرمز نشانگر آب گرم است.»

گفت: «این کجایش همزه دارد؟»

باز هم خنده‌ام گرفت؛ ولی خودم را جمع‌وجور کردم و گفتم: «منظورم این است که باید از نشانه‌ها برای نگارش همزه استفاده کنی؛ مثلاً:

کلماتی که با همزه آغاز می‌شوند، با الف تنها نوشته ‌می‌شوند؛ مانند: اسم، اراده، اشاره.

کلماتی که در آخر خود همزه دارند، اگر حرکت حرف قبل از همزه ساکن باشد، بدون کرسی1 نوشته می‌شوند؛ مانند: سوء، جزء، شیء.»

دوستم گفت: «گاهی همزه هیچ حرکتی ندارد و ساکن است.» گفتم: «در این صورت حرکت حرف قبل از همزه، کرسی آن را تعیین می‌کند. مانند:

رؤیا (حرکت ضمه روی ر باعث می‌شود همزه روی کرسی واو نوشته شود.)

منشأ (حرکت فتحه روی ش باعث می‌شود همزه روی کرسی الف بیاید.)

ائتلاف (حرکت کسره روی الف باعث می‌شود همزه روی کرسی ی بنشیند.)»

وقتی برق خوشحالی در چشم دوستم درخشید، من هم از شادی او شاد شدم و پیشنهاد کردم که کمی تمرین کنیم؛ چون کار نیکو کردن از پُر کردن است.

پاورقی:

1. مقصود از کرسی، حرفی است که همزه روی آن قرار می‌گیرد.

تابع از ریاضی سوم تجربی
  برای شرکت در کلاس کلیک کنید( سوم تجربی)
دبیر : محمد صادق روحانی