نوروز 96

جمع‌بندی زیست‌شناسی سال سوم- کروموزوم‌ها و میتوز

برای آمادگی شما عزیزان، نکته‌های مهم این مبحث در مطلب زیر جمع‌آوری شده است:



براي آمادگي شما عزيزان، نکته‌هاي مهم اين مبحث در مطلب زير جمع‌آوري شده است:

  • ساده‌ترين نوع توليد مثل، تقسيم دوتايي است.

  • تقسيم دوتايي در پروكاريوت‌ها، ميتوكندري‌ها و كلروپلاست‌ها ديده مي‌شود.

  • تقسيم دوتايي نوعي از توليدمثل غير جنسي است كه به دنبال همانند سازي DNA انجام مي‌شود و در پي آن زاده‌هاي يكساني توليد مي‌شود.

  • وقتي سلول در حال تقسيم نيست، كروموزوم‌ها به صورت رشته‌هاي باريك، بلند و پيچ و تاب خورده‌اي ديده مي‌شوند كه كروماتين نام دارند.

  • وقتي سلول براي تقسيم آماده مي‌شود، هر كدام از رشته‌هاي نامشخص كروماتين، كه در حقيقت همان كروموزوم‌ها هستند، همانند سازي مي‌كنند و در زمان شروع تقسيم كروموزوم مضاعف شده در سلول وجود دارد.

  • هر كدام از دو نيمه‌ي كروموزوم مضاعف شده كروماتيد نام دارد.

  • محل اتصال دو كروماتيد خواهري در كروموزوم مضاعف شده، سانترومر نام دارد.

  • هيستون‌ها گروهي از پروتئين‌ها هستند كه در فشرده كردن مولكول DNA نقش دارند.

  • در ساختار نوكلئوزوم، مولكول DNA حدود دو دور، به دور 8 مولكول هيستون مي‌پيچد.

  • ممكن است كه تعداد كروموزوم‌ها در دو يا چند گونه‌ي مختلف، با هم برابر باشد ولي در اين گونه‌ها نيز اندازه، شكل و ساختار كروموزوم‌ها با هم متفاوت است.

  • در انسان از مجموع 23جفت كروموزوم، 22جفت اتوزوم (غير جنسي) هستند . يك جفت از كروموزوم‌ها (جنسي) نيز مستقيما در تعيين جنسيت نقش دارد.

  • در تمامي انواع گونه‌ها، تعيين جنسيت بر عهده‌ي جنسي است كه توانايي توليد دو نوع گامت را دارد.

  • در انسان، تعيين جنسيت بر عهده‌ي مرد (جنس نر) است چون دو نوع گامت توليد مي‌كند.

  • در ملخ، تعيين جنسيت بر عهده‌ي جنس نر است چون دو نوع گامت توليد مي‌كند.

  • در پرنده‌ها، پروانه‌هاي شب پرواز و بيدها، تعيين جنسيت بر عهده‌ي فرد ماده است چون دو نوع گامت توليد مي‌كند.

  • چرخه‌ي سلولي مراحل زندگي يك سلول يوكاريوتي است كه از انتهاي يك تقسيم شروع مي‌شود و تا پايان تقسيم بعدي ادامه مي‌يابد.

  • در مرحله‌ي S از چرخه‌ي سلولي، كروماتين‌ها هنوز فشردگي و تراكم لازم را پيدا نكرده‌اند و در پروفاز اين روند فشردگي همچنان ادامه مي‌يابد.

  • ممكن است سلول چند بار تقسيم شود ولي سيتوكينز انجام نشود. در اين حالت ساختاري با هسته‌هاي متعدد پديد مي‌آيد مانند سلول‌هاي ماهيچه‌ي اسكلتي بعد از دوران جنيني.

  • در نقاط وارسي چرخه‌ي سلولي به دقت كنترل مي‌شود.

  • سه نقطه‌ي مهم وارسي در چرخه‌ي سلولي وجود دارد: بين اولين مرحله‌ي رشد و سنتز، نزديك به انتهاي دومين مرحله‌ي رشد، بين ميتوز و سيتوكينز.

  • در پايان سنتز و سيتوكينز وارسي انجام نمي‌شود.

  • سرطان علل مختلفي دارد. بروز جهش از علل مهم ايجاد سرطان است. گاهي جهش‌هايي در جريان همانندسازي اتفاق مي‌افتد كه سبب توليد بيش از حد مولكول‌هاي محرك رشد و تقسيم سلول‌ها مي‌شود. و گاهي اين جهش‌ها پروتئين‌هايي را كه مسئول كند كردن و يا پايان دادن به چرخه‌ي سلولي هستند را غير فعال مي‌كند (در چرخه‌ي سلولي اختلال ايجاد مي‌كند).

  • دوك ساختاري پروتئيني است كه از سانتريول‌ها و گروهي از ميكروتوبول‌ها تشكيل شده است و در حركت دادن كروموزوم‌ها در جريان تقسيم نقش دارد.

  • سانتريول‌ها در دومين مرحله‌ي رشد همانند سازي مي‌كنند و سلول هنگام ورود به مرحله‌ي ميتوز دو جفت سانتريول دارد.

  • همه‌ي سلول‌هاي يوكاريوتي كه تقسيم سلول انجام مي‌دهند در شروع تقسيم سلولي، رشته‌هاي دوك را توليد مي‌كند.

  • گياهان پيشرفته (بازدانگان و نهان‌دانگان) سانتريول ندارند ولي رشته‌هاي دوك را تشكيل مي‌دهند.

  • ميتوز فرآيندي پيوسته است كه براي سهولت در بررسي وقايع مي‌توان آن را به چهار مرحله تقسيم كرد: پروفاز، متافاز، آنافاز و تلوفاز.

  • در پروفاز غشاي هسته از بين مي‌رود، سانتريول‌ها به دو قطب سلول رفته و در بين آن‌ها رشته‌هاي دوك شكل مي‌گيرد، كروموزم‌هايي كه در مرحله‌ي S از چرخه‌ي سلولي همانندسازي كرده بودند در اين مرحله ضخيم و قابل رويت مي‌شوند.

  • در متافاز كروموزوم‌هاي مضاعف شده در استواي سلول، در محل سانترومر به رشته‌هاي دوك متصل مي‌شوند.

  • در آنافاز كروماتيدهاي خواهري هر كروموزوم در پي شكسته شدن سانترومر به دليل كوتاه شدن رشته‌هاي دوك از هم جدا مي‌شوند.

  • در متافاز دو كروماتيد هر كروموزوم حداكثر فشردگي راپيدا مي‌كنند و اين فشردگي در آنافاز همچنان حفظ مي‌شود.

  •  در تلوفاز در هر دو قطب سلول در اطراف كروموزوم‌ها كه تك كروماتيدي هستند پوشش هسته تشكيل مي‌شود، كروموزوم‌ها دوباره به رشته‌هاي كروماتين تبديل مي‌شوند و  رشته‌هاي دوك از بين مي‌روند.

  • سيتوكينز در سلول‌هاي فاقد ديواره توسط كمربندي از رشته هاي پروتئيني انجام مي‌شود.

  • در سيتوكينز سلول‌هاي داراي ديواره، وزيكول‌هاي ساخته شده توسط دستگاه گلژي در ميانه‌ي سلول به هم مي‌پيوندند و صفحه‌اي را ايجاد مي‌كنند. اين ساختار در اصل ديواره‌ي سلولي جديدي است كه توسط غشا احاطه شده است.

فایل های ضمیمه