نوروز 96

جمع‌بندی زیست‌شناسی سال سوم- هورمون‌ها

برای آمادگی شما عزیزان در دوران جمع‌بندی نکته‌های مهم این مبحث در مطلب زیر جمع‌آوری شده است:



براي آمادگي شما عزيزان در دوران جمع‌بندي نکته‌هاي مهم اين مبحث در مطلب زير جمع‌آوري شده است:

  • هورمون نوعي پيك شيميايي است كه دستورهاي مربوط به تغيير عملكرد را از مركز تنظيم‌كننده يعني غده‌ي درون‌ريز به سلول‌هاي هدف مي‌رساند.

  • نوع دستور هورمون به سلول هدف، بستگي به نوع هورمون و سلول هدف دارد.

  • دستگاه درون ريز شامل دو بخش است:

  • الف) غده‌هاي درون‌ريز (كار اصلي آن‌ها ترشح هورمون است. مواد ترشحي را ابتدا به مايع ميان‌بافتي و از آن جا به خون مي‌ريزند)

  • ب) سلول‌هاي درون‌ريز ( سلول‌هاي خاصي كه در اندام‌هايي مانند مغز، معده، روده‌ي باريك، كليه و قلب وجود دارد و ترشح هورمون را به عنوان يكي از وضايف فرعي انجام مي‌دهند.)

  • از غده‌هاي برون‌ريز مي‌توان به غده‌هاي عرق، غده‌هاي بزاقي و غده‌هاي ترشح كننده‌ي آنزيم‌هاي گوارشي اشاره كرد.

  • هورمون‌ها نوعي از پيك‌هاي شيميايي هستند. نمونه‌ي ديگري از پيك‌هاي شيميايي، انتقال دهنده‌هاي عصبي هستند.

  • انتقال دهنده‌هاي عصبي در مقايسه با هورمون‌ها عمل سريع و عمر كوتاه دارند، از نورون‌ها آزاد مي‌شوند و نه از سلول‌هاي درون‌ريز و توسط جريان خون منتقل نمي‌شوند.

  • اپي‌نفرين پيك شيميايي است كه داراي دو نقش است: هورموني (زماني كه از غده‌ي فوق كليه ترشح مي‌شود)، انتقال دهنده‌ي عصبي (زماني كه از سلول عصبي ترشح مي‌شود)

  • اكثر هورمون‌هاي آمينواسيدي نمي‌توانند از غشاي سلول عبور كنند. گيرنده‌ي اكثر هورمون‌هاي آمينواسيدي روي غشاي سلول هدف قرار دارد.

  • هورمون‌هاي استروئيدي به راحتي از غشاي سلول عبور مي‌كنند و بعد از اتصال به گيرنده‌ي خود در سلول هدف سبب تغيير در فعاليت سلول مي‌شوند.

  • هورمون‌هاي استروئيدي از كلسترول منشا مي‌گيرند و درون شبكه‌ي آندوپلاسمي صاف سنتز مي‌شوند.

  • تيروكسين هورموني آمينواسيدي است كه گيرنده‌ي آن درون هسته قرار دارد.

  • مقدار ترشح هورمون‌ها با مكانيسم‌هاي خودتنظيمي (مثبت يا منفي) و يا توسط پيام عصبي تنظيم مي‌شود.

  • هيپوتالاموس و هيپوفيز ترشح اوليه‌ي بسياري از هورمون‌ها را كنترل مي‌كنند.

  • هورمون‌هاي هيپوتالاموس در دو گروه آزاد كننده (تنظيم كننده‌ي ترشح برخي از هورمون‌ها از هيپوفيز پيشين) و مهاركننده (كاهش ترشح برخي هورمون‌ها از هيپوفيز پسين) دسته‌بندي مي‌شوند.

  • هيپوفيز پسين ساختار غده‌اي ندارد، بلكه ساختار آن عصبي است. دو هورمون اكسي‌توسين و ضدادراري در جسم سلولي نورون‌هاي هيپوتالاموسي سنتز مي‌شوند و در پايانه‌ي آكسوني در هيپوفيز پسين ذخيره مي‌شوند تا در مواقع لزوم آزاد شوند.

  • هورمون‌هاي تيروئيدي آمينواسيدهاي تغيير شكل يافته‌اي هستند كه از اتصال يد به آمينواسيد تيروزين ايجاد مي‌شوند.

  • اعمال هورمون‌هاي تيروئيدي عبارتند از: تنظيم ميزان سوخت‌وساز، افزايش رشدطبيعي مغز و استخوان‌ها و ماهيچه ها در دوران كودكي، افزايش ميزان هوشياري در افراد بزرگسال.

  • كلسي‌تونين هورموني مترشحه از غده‌ي تيروئيد است كه در تنظيم مقدار كلسيم خون نقش دارد. اين هورمون با رسوب دادن كلسيم در بافت استخواني موجب كاهش ميزان كلسيم خون مي‌شود.

  • بيماري‌هاي غده‌ي تيروئيد :

  • الف) گواتر: بزرگ شدن غده‌ي تيروئيد به دليل كمبود يد.

  • ب) كم‌كاري تيروئيد: كاهش ترشح هورمون‌هاي تيروئيدي.

  • ج) پركاري تيروئيد: افزايش ترشح هورمون‌هاي تيروئيدي.

  •  هيپوتيروئيديسم  يا كم‌كاري غده‌ي تيروئيد در كودكان كاهش رشد، عقب‌ماندگي ذهني و يا هر دو و در بزرگسالان كمبود انرژي، خشكي پوست و افزايش وزن را باعث مي‌شود.

  • هيپرتيروئيديسم يا پركاري تيروئيد باعث بي‌قراري، اختلالات خواب، افزايش تعداد ضربان قلب و كاهش وزن مي‌شود.

  • غده‌هاي پاراتيروئيد به سه روش كلسيم خون را افزايش مي‌دهند: تجزيه‌ي بافت استخواني و آزاد كردن كلسيم آن، افزايش بازجذب كلسيم از ادرار، فعال كردن ويتامين D‌ و تاثير بر افزايش كلسيم در روده.

  • افزايش كلسيم خون سبب ترشح كلسي‌تونين و كاهش كلسيم خون سبب توليد هورمون‌ غده‌ي پاراتيروئيدي مي‌شود.

  • بخش مركزي غده‌ي فوق كليه هورمون‌هاي اپي‌نفرين و نوراپي‌نفرين را ترشح مي‌كند كه مانند دستگاه عصبي سمپاتيك پاسخ آني به فشارهاي روحي و جسمي مي‌دهند.

  • بخش قشري غده‌ي فوق كليه هورمون‌هاي كورتيزول و آلدسترون را ترشح مي كند كه پاسخ ديرپا به فشارهاي روحي و جسمي ايجاد مي‌كنند.

  • كورتيزول مقدار انرژي در دسترس بدن را افزايش مي‌دهد.

  • هورمون‌هاي آلدسترون، ضدادراي و غده‌ي پاراتيروئيد هر سه بر روي نفرون‌ها اثر مي‌گذارند.

  • هورمون‌هاي كورتيزول و گلوكاگون هر دو باعث افزايش قندخون مي‌شوند.

  • بخش برون‌ريز غده‌ي پانكراس آنزيم‌هاي گوارشي را ترشح و از طريق مجرايي وارد روده‌ باريك مي‌كند.

  • بخش درون‌ريز پانكراس (مجموعه‌اي از سلول‌ها به نام جزاير لانگرهانس) در تنظيم مقدار قندخون دخالت دارد.

  • انسولين كاهنده‌ي قند خون و گلوكاگون افزاينده‌ي آن است.

  • انواع ديابت شيرين:

  • الف: ديابت نوع يك (وابسته به انسولين)، كاهش مقدار انسولين، بيماري ارثي خود ايمني

  • ب: ديابت نوع دو (غير وابسته به انسولين)، كاهش گيرنده‌هاي انسولين (مقدار انسولين از حالت طبيعي بالاتر است)

  • غده‌ي پينه‌آل (اپي‌فيز) هورمون ملاتونين را ترشح مي‌كند كه احتمالا در تنظيم ريتم‌هاي شبانه‌روزي موثر است.

فایل های ضمیمه