بررسی سؤال دامدار آرایه در آزمون 6 آذرعمومی

.



بررسي سؤال دامدار آرايه در آزمون 6 آذر عمومي


همان‌طور كه مي‌دانيد، بودجه‌بندي مبحث آرايه‌هاي ادبي در كنكور سراسري سه سؤال است كه با مطالعه‌ي مناسب و نيز تمرين تست‌هاي آن مي‌توانيد به راحتي به آن‌ها پاسخ دهيد.

سؤال 4، مربوط به مبحث آرايه در آزمون 6 آذر، جزء سؤالات دامدار است. بسياري از دانش‌آموزان به اشتباه گزينه‌ي «1» را انتخاب كرده‌اند. به نظر مي‌رسد در انتخاب

 گزينه‌ي «1»، آرايه‌ي اسلوب معادله كه در گزينه ي «4» به كاررفته( و نادرست است) نيز بي تأثير نبوده است. 

بنابراين سؤال را به همراه آرايه‌هايي كه ممكن است در تشخيص آن دچار اشتباه شده باشيد، بررسي كرده‌ايم.


اسلوب‌معادله

آن است که شاعر دو مصراع یک بیت را به گونه‌ای هنرمندانه بیان کند که در ظاهر هیچ گونه ارتباطی با یکدیگر ندارند اما وقتی به دو مصراع خوب دقت کنیم درمی‌یابیم 

که مصراع دوم در حکم مثال يا مصداقی برای مصراع اوّل است تا جایی که می‌توان جای دو مصراع را عوض کرد و میان آن‌ها علامت مساوی گذاشت و این ارتباط

 معنایی نیز بر پایه‌ی تشبیه استوار است .


به‌طور خلاصه مي‌توان اين موارد را براي آرايه‌ي اسلوب معادله توضيح داد:

  • دو مصراع از نظر دستوري كاملاً استقلال دارند.

  • دو مصراع از نظر معني به هم وابسته نيستند.

  • مصراع دوم در حكم مصداق يا مثال براي مصراع اول است.

  • بتوان جاي دو مصراع را عوض كرد.

همه‌ي اين ويژگي‌ها را بايد براي بيت داراي اسلوب معادله، در نظر گرفت و حتي اگر يكي از اين موارد موجود نباشد، اسلوب‌معادله وجود ندارد.

مثال  : ز آسمان كهن‌سال چشم جود مدار / نمي‌دهد، چو سبو كهنه گشت، نم بيرون

مثال : دل نازك به نگاه كجي آزرده شود / خار در ديده چو افتاد، كم از سوزن نيست

مثال : تا رنج تحمل نكني گنج نبيني / تا شب نرود صبح پديدار نباشد

جناس ناقص:

 اختلاف دو كلمه در حرف اول، وسط يا آخر است:

 كيش و ريش / بختم و رختم/گلزار و گلنار / خروش و خروس / ياد و يار /

اختلاف دو كلمه در تعداد حروف است  كه ممكن است در ابتدا يا ميان يا آخر كلمه باشد.

رنج و مرنج/ دست و دوست/  باد و باده

اختلاف در حركت

رَفت و رُفت / زَهره(شجاعت) و زُهره(نام ستاره‌اي در آسمان) / اَنعام(چهارپايان) و اِنعام(نعمت بخشيدن)

جناس تام

دو واژه‌اي كه مانند هم نوشته و تلفظ مي‌شوند، اما دو معناي متفاوت دارند.

روان(روح) و روان(جاري) / خويش(خويشاوند) و خويش(خود)


بيت گزينه‌ي «4» چنين است:  حرف صدق از لب ديوانه برون مي‌آيد ‌‌/ زين صدف گوهر يكدانه برون مي‌آيد

همان‌طور كه در بالا توضيح داده شد، جمله‌هاي هر دو مصراع بايد استقلال معنايي داشته باشند و مصراع دوم مصداقي براي مصراع اول باشد،اما در اين بيت چنين 

نيست. در مصراع دوم استعاره‌هايي مي‌يابيم كه با صفت اشاره‌ي«اين» به مصراع قبل ارجاع داده مي‌شوند؛ بنابراين استقلال معنايي وجود ندارد.

در بيت گزينه‌ي «4»، طراح براي آن‌كه ايجاد چالش كند، براي واژگان زهره و زهره ، حركت نگذاشته است. برخي از داوطلبان به دليل اين كه نمي‌دانستند تلفظ اين دو واژه 

چگونه است، به خطا افتاده‌اند.

توجه:

براي آرايه‌هاي ادبي نكته‌ي ضروري آن است كه معناي بيت را حتماً متوجه شويد.

نمونه‌هاي زيادي را تمرين كنيد.