کاظم قلم‌چی: چگونه با فرزندمان گفتگوی موثر داشته باشیم!

9 آذر 1394، جلسه‌ای برای اولیای دانش‌آموزان تهران با حضور کاظم قلم‌چی برگزار شد. بخشی از صحبت‌های ایشان خطاب به اولیا، در زیر آمده است:

9 آذر 1394، جلسه‌ای برای اولیای دانش‌آموزان تهران با حضور کاظم قلم‌چی برگزار شد. بخشی از صحبت‌های ایشان خطاب به اولیا، در زیر آمده است:

اولیا کارهای زیادی برای فرزندانشان انجام می‌دهند اما گاه قادر به بیان آن‌ها نیستند. اگر شما به عنوان اولیا علاوه بر دانش ضمنی، دانش آشکار داشته باشید کارهایی که برای فرزندانتان برای موفقیت آن‌ها می‌کنید اثربخش‌تر می‌شود.

 برخی از اولیا جدی هستند و برخی مهربان، برخی از پدر و مادرها تقریبا در اکثر موارد از منظر آموزشی نظرات مشابهی به هم دارند و برخی اختلاف نظر دارند ما تاکیدی بر ارجحیت هیچ‌کدام بر دیگری نداریم هرطور که هستید باشید فقط عملکرد بهتری داشته باشید. تاکید من بر این است که بهترین خودتان باشید.

معمولا دانش آموزانی که برتر هستند اولیای برتری دارند نقش آموزشی پدر و مادر در موفقیت فرزندان حتی بیش از معلم‌ها و غیرقابل انکار است به شرطی که زمان صرف فرزندانشان کنند.

و اما اولیا چه کاری برای موفقیت فرزندانشان می توانند انجام دهند. یک چک لیستی برای اولیا تهیه شده است که اولیا می‌توانند با پاسخ به سوالات آن ارزیابی کنند که چقدر در موفقیت فرزندشان موثر هستند. برخی از آن‌ها را در این جلسه بحث می‌کنیم.

..............................................................

ابتدا چند نباید را در مورد آموزش دانش آموزان بیان می کنم:

تنبیه ممنوع.

انتقاد و عیب جویی ممنوع حتی انتقاد سازنده نکنید (معمولا نتیجه بخش نیست.)

نصیحت نکنید (نصیحت های اولیا غالبا تکراری و خنثی است.)

مقایسه کردن با دیگران ممنوع (چرا که هر شخصی توانایی مخصوص به خودش را دارد.). حتی فرزندتان را با زمانی که خودش سن کم‌تری داشت هم مقایسه نکنید.

توقع و انتظارات شما اگر از نحوه‌ی عملکرد فرزندتان بیشتر باشد سبب استرس می شود، در نتیجه سطح انتظارات خودتان را تعدیل کنید. در بسیاری از موارد استرس دانش آموزان ناشی از استرس مادران است.

تحقیر و سرزنش ممنوع! به ویژه با نزدیکی به جلسات 5 نفره فرزندتان را در این جلسات نزد دیگران تحقیر نکنید.

..............................................................

و اما دو عملکرد کارساز است: تشویق و گفتگو

یکی از همکاران ما می‌گوید: "کمین کنید به محض انجام کار خوبی توسط فرزندتان، او را تشویق کنید."

 گفتگو 

اما از تشویق مهم تر گفتگوست. بحث گفتگو بخش مهمی از جلسه ی امروز را به خود اختصاص می‌دهد. گفتگو کردن مهمترین روش تفکر است. نسل گذشته در مدارس، حقایق، مفاهیم و روندها را یاد می‌گرفت اما امروزه علاوه بر موارد قبلی، مدیریت تفکر هم اضافه شده است و دانش‌آموزان باید تفکرشان را بتوانند مدیریت کنند. در این زمانه اهمیت خودتنظیمی بیشتر شده است. خودتنظیمی 2 آیتم دارد: هوش هیجانی (مدیریت اراده) و فراشناخت (مدیریت تفکر) و با خودتنظیمی، فرزند شما یکی این که مهارت ها و دانش فراشناختی را یاد می گیرید و دوم این که هوش هیجانی او تقویت می‌شود. از نظر من، مدیریت تفکر بسیار مهم تر است و ما تلاش می کنم که دانش‌آموزان روش تفکر را یاد بگیرند.

امروز علاوه بر "شناخت"، علم "فراشناخت" هم مطرح است. از عناصر شناخت می‌توان به حفظ کردن و تمرکز کردن اشاره کرد (مهارت های پایین شناختی)، استدلال کردن، حل مساله، تصمیم گیری، مهارت حل مساله از عناصر بالای شناختی هستند و فرا شناخت مرحله ای بالاتر از آن است که دانش‌آموزان امروزه باید آن را یاد بگیرند.

 با فرزندانتان گفتگو کنید. گفتگو سبب افزایش دامنه ی واژگان و قدرت تشخیص اولویت‌ها (یکی از ویژگی های نابغه ها قدرت تشخیص اولویت‌هاست.) و سبب افزایش قدرت تفکر آن‌ها می شود. دامنه ی واژگان فرزندان شما به گفتگوهای او با شما، دوستان و اقوام ارتباط مستقیم دارد.

دانش‌آموزان در مدرسه باید علم یاد بگیرند، شخصیت و شغل آینده‌شان شکل بگیرد و اولیا در مورد این موضوعات خصوصا رشته و شغل می‌توانند با آن‌ها صحبت کنند. فرزندان شخصیت و شغل را از اولیایشان الگو می گیرند.

گفتگو در هر صورت موثر است اما گفتگوها در چه زمینه‌ای باشد موثرتر است؟

 انسان های والا در مورد ایده‌ها، آرمان‌ها و اندیشه ها صبحت می کنند. انسان‌های معمولی و متوسط در مورد رویدادها و حوادث صحبت می کنند و انسان های دیگر در مورد دیگران گفتگو می کنند.

بهترین مشاور کسی است که بتواند بهترین سوال ها را بپرسد و شما هم سعی کنید با سوال پرسیدن از فرزندتان روش‌های موفق او را کشف کنید و سپس از او بخواهید این روش‌ها را به دروس دیگر تعمیم دهد و روش‌های موفقش را تثبیت کند. هر دانش آموزی یک جواهر است و وظیفه شما  کشف توانمندی های او از طریق پرسیدن سوال است.

در گفتگو هم اول شنونده باشید بعد گوینده. باید هنگام گوش دادن به صحبت های فرزندان به او توجه کنید و این گفتگو پویا باشد. با این کار غیر از محبت و احترام، روش تفکر را یاد می دهید.

هر دانش‌آموزی به یک روش درس یاد می گیرد. درس های مختلف را هم به روش‌های مختلف یاد می‌گیرد. با گفتگو می‌توانید مهارت‌های سطح بالای شناختی از جمله مهارت‌های استدلال، حل مساله، تصمیم گیری و قضاوت و داوری را به فرزندانتان یاد می‌دهید. حتی با گفتگوهای روزمره و با کارهای ساده‌ای که شاید اغلب شما اولیا برای فرزندانتان انجام داده‌اید در موفقیت آن‌ها تاثیر داشته اید از جمله: از کودکی برای او غصه گفتن، کتاب داستان خواندن، داشتن کتابخانه، کتاب خواندن شخصی اولیا.

شما پدر و مادرها به دو دلیل بهترین مشاوران فرزندتان هستید یکی این‌که کسی به اندازه‌ی شما فرندتان را دوست ندارد و دیگر این‌که کسی به اندازه‌ی شما او را نمی‌شناسد. دقت کنید نمی گوییم بهترین پزشک هستید ولی بهترین مشاوران آن‌ها هستید.

شما هم می‌توانید در مورد مسائل کار و روزانه خودتان به فرزندتان گزارش دهید و در این زمینه گفتگو کنید و او را در جریان امور کاری و زندگی خودتان قرار دهید.

 اگر فرزند شما دوست ندارد با شما در مورد موضوعاتش گفتگو کند شما به عنوان اولیای او مقصر هستید. گفتگو او با شما غیر از جاری شدن محبت در روابط شما، روی مغز و فکر او تاثیر دارد.

از خودتان بپرسید آیا شما می دانید فرزندتان هر درسی را با چه روشی مطالعه می‌کند؟ آیا روش‌های موفق فرزندتان در دروس مختلف را می‌شناسید؟ آیا با نقاط قوت او آشنا هستید؟

معلم ها تعداد زیادی کلاس و دانش‌آموز دارند و فرصت نمی کنند به تک تک دانش آموزان توجه کنند و آن‌ها را کشف کنند وظیفه‌ی کشف فرزندان بر عهده ی شماست. این که در کدام درس موفق است و به چه روشی کار کرده است که موفق شده است؟

اگر فرزندان شما بدانند روش موفق‌شان چیست نتیجه ی بهتری می گیرند و مهمترین کمک را به آن‌ها کرده اید. از فرزندتان بخواهید روش موفقش در یک درس را به دروس مشابهی که در آن ضعیف‌تر است تعمیم دهد و اگر روش مناسبی ندارد از دیگران بپرسد یا از بخش کلکسیون روش‌های سایت استفاده کند. هر شخصی روش خاص خودش را دارد لذا در نهایت به یک روش شخصی برای خودش برسد.

محمد استاد محمدی رتبه 1 کنکور ریاضی 91بیان می کرد که وقتی تابستان سال کنکور تمام شد می دانستم تک تک دروس را چگونه بخوانم. یعنی روش مطالعه خود را در تک‌تک درس‌ها یافته بود و این یعنی داشتن فراشناخت. دقت کنید فرزندان شما از دبستان تا کنون فراشناخت را یاد نگرفته اند.

..............................................................

و اما دیگر کارهایی که اولیا می‌توانند برای فرزندانشان انجام دهند:

با کارنامه‌ی کانون فرزندتان را تشویق و تنبیه نکنید چرا که آزمون‌های کانون در عین حال که خصلت سنجشی دارند، خصلت برنامه‌ای هم دارند و به مثابه یادگیری هستند و در حین آزمون و بعد و قبل از آن دانش آموزان یاد می‌گیرند. توصیه می‌کنم صحبت‌های من در جلسه‌ی نفرات برتر آزمون 8 و 22 آبان 1394، که در آن به یادگیری در جلسه آزمون و این‌که دانش‌آموزان چگونه سر جلسه‌ی آزمون یاد می‌گیرند پرداخته‌ام، را مطالعه یا گوش کنید.

تحلیل و ارزیابی کارنامه‌ی فرزندتان را از نقاط قوت آغاز کنید. یکی از دلایل آن این است که این کار سبب افزایش اعتماد به نفس می‌شود و حسن مهم‌تر این‌که از نقاط قوت، تئوری موفقیت کشف می‌شود. از دل نقاط قوت روش و تئوری استخراج می‌شود. به فرزندانتان هم یاد بدهید که ارزیابی کارنامه را ابتدا از خوبی هایشان آغاز کنند.

اشتباه بخش ضروری فرآیند یادگیری است پس وانمود نکنید شما اشتباه نمی کنید. هنگامی که اشتباه می‌کنید به فرزندانتان بگویید تا احساس نکنند اولیای آن‌ها اشتباه نمی کنند و اگر فرزندان شما اشتباه کردند آن ها را سرزنش نکنید. اشتباه نزدیک ترین همسایه‌ی خلاقیت و جزء ضروری فرآیند یادگیری است. یادگیری دوطرفه است شما هم از فرزندانتان خصوصا در زمینه‌ی تکنولوژی و موبایل و اینترنت یاد می گیرید. وقتی شما از او یاد می گیرید یعنی به او افتخار می کنید.

سوال برخی از اولیا این است که اگر همواره همراه و کنار فرزندمان باشیم. آیا وابسته نمی شوند؟

نه فرزندان ما هم باید خوداتکا باشند و هم به تجربه ی اولیا نیاز دارند. نه رها کردن و نه وابسته کردن. یکی از ویژگی‌های اولیای برترها این است که به فرزندشان افتخار و اعتماد می‌کنند و مطمئن باشید دانش‌آموزان هم پاسخ مناسبی به اعتماد شما می‌دهند.

یکی از مهمترین کارهایی که اولیا می‌توانند برای فرزندانشان انجام دهند همراهی در فضای واقعی و مجازی است. همراهی با فرزندان در مسیر آزمون یا منزل و گفتگو در این زمان ، با هم شام خوردن، با هم به مسافرت، مهمانی رفتن یا با هم به تماشای تلویزیون نشستن یا به همراه فرزند برای خرید کتاب به کتابفروشی رفتن و فراهم کردن فضایی اختصاصی برای مطالعه‌ی فرزندان از مصداق‌های همراهی در فضای واقعی است. تحقیقات نشان داده است، خانواده هایی که شام را با هم می خورند فرزندان موفق تری دارند و اما این کار موثر است چرا که فضای طبیعی ایجاد می‌شود و وقتی فضا طبیعی باشد شرایط برای گفتگوی طبیعی فراهم می‌شود و این گفتگوی طبیعی است که موثر است.

هم‌چنین مراجعه و بهره بردن از سایت کانون، نیز مصداقی از همراهی در فضای مجازی است.

سارا همتی رتبه‌ی 1 تجربی کنکور 94 بیان می‌کرد در محیط خانواده‌ی ما نظر هر کسی که استدلال قوی تری داشت مورد قبول واقع می شد یعنی اولیای او شرایط بحث و استدلال را فراهم کرده بودند.

همان‌طور که بهترین نظام‌های آموزشی مربوط به کشورهایی است که بهترین بخش‌های کشورشان را آموزشگاه‌های آن‌ها تشکیل می‌دهد نه فروشگاه‌ها، بهترین خانواده‌ها هم کسانی هستند که بیشترین هزینه را صرف آموزش فرزندشان می کنند.

فرزندان شما به اندیشه ی شما نیاز دارند؛ پدر به جز این‌که هزینه‌ی زندگی را تامین می‌کند و مادر به جز محبت تفکر هم دارد.

حتما دفتر برنامه‌ریزی فرزندتان (خصوصا صفحه‌ی 182) را بررسی کنید و برای بررسی این دفتر زمان زیادی نیاز ندارید و 2 یا 3 دقیقه در هفته کافی‌ است.

..............................................................

3 نصیحت به اولیا دارم که عبارتند از:

در ابتدای سال به مدرسه‌ی فرزندتان مراجعه کنید و ویژگی های او را به دبیر یا مدیرش معرفی کنید.

به فرزندتان بگویید در ابتدای سال خودش را به استاد بشناساند.

معلمان هم باید دانش آموزانشان را بشناسند.

فرزند دکتر دارا معظمی رئیس دانشکده‌ی فنی دانشگاه تهران، پزشکی دانشگاه تهران قبول شد و پدر او ترم اول دانشگاه از استادها خواسته بود به او پژوهش بدهند و این نشان می‌دهد چقدر یک پدر فرهیخته حتی در دانشگاه هم استادهای فرزندش را می شناسد. یادتان هم باشد مهمترین و حساس ترین سال دانشگاه سال اول است.

..............................................................

اولیا به زودی به جلسه‌هایی تحت عنوان جلسات 5 نفره‌ی آذرماه دعوت می‌شوند. در این جلسات 5 دانش آموز به همراه اولیایشان حاضر می شوند.

در جلسه های 5 نفره کارنامه‌ی تقسیم نگاه را دریافت می کنید و در دو زمینه، برای امتحان‌های نیمسال اول مدرسه و برای تراز آزمون های کانون هدف گذاری (با محوریت دانش آموز توسط او و پدر و مادر و پشتیبان) می‌کنید. موضوع این جلسات هدف‌گذاری برای امتحان‌های نیم‌سال اول در درجه‌ی اول و سپس هدف‌گذاری برای آزمون‌های کانون است. در این جلسات نقش اصلی را دانش‌آموز ایفا می‌کند و روی نقاط قوت او بحث می‌شود. علت 5 نفر هم این است که یادگیری از همتایان صورت گیرد.

..............................................................

برداشت اولیا و آن‌چه تصمیم به اجرا دارند، در انتهای این جلسه بیان شد که برخی در زیر آمده است: 

تصمیم دارم بیشتر با فرزندم گفتگو کنم و بیشتر او را همراهی کنم.

قبلا بیشتر نقاط ضعف فرزندم را می دیدم و این روند را تغییر می‌دهم.

سعی کنم روش های فرزندم را از دل نقاط قوتش کشف کنم.

سعی می کنم نگرانی خودم را کاهش بدهم و به فرزندنم استرس خودم را وارد نکنم.

از فرزندم سوال بیشتری بپرسم.

من از فرزندم راضی هستم و تصمیم دارم فرزندم را بیشتر تشویق کنم.

کاظم قلم‌چی: کسانی که از فرزندشان راضی هستند فرزندانشان موفق تر می‌شوند.

یکی از دانش‌آموزان حاضر در جلسه: تصمیم گرفتم بیشتر با پدر و مادرم مشورت کنم.

باید بیشتر شنونده باشم.

مراجعه به سایت را از فرزندم یاد بگیرم. مجله را هم بیشتر مطالعه کنم.

سطح توقعم از فرزندم را کمی کاهش بدهم.

کاظم قلم‌چی: با این کار فرزندتان بیشتر پیشرفت می کند.

بیشتر به فرزندم بها بدهم.

من و فرزندم با هم خیلی حرف می زدیم ولی هنوز روش درس خواندن او را نمی دانم و تصمیم دارم روش‌هایش را بدانم و به او کمک کنم.

..............................................................

از دیگران و تقریبا از همه یاد بگیرید ولی در نهایت سعی کنید بهترین خودتان باشید.

به هیچ بهانه ای فرزندتان را رها نکنید و هنگام به اوج رسیدن او شما افتخار خواهید کرد.


تهیه و تنظیم

ناهید منجمی

مطالب مرتبط ...