نوروز 96

جمع‌بندی نکات مهم آزمون 24 مهر دوم انسانی ـ تاریخ

نکات مهم تاریخ دوم انسانی ـ درس 1 و 2



تاريخ چيست و مورخ كيست؟

- اختراع خط: در حدود 5000 هزار سال پيش خط تصويري اختراع شد ← بعدها به صورت الفبا درآمد.

- وقايع نگار: كساني كه در دربار شاهان وقايع و اخبار از جمله جنگ، ازدواج، شكار، ميهماني و ... را مي‌نوشتند← بعدها به تدريج تاريخ‌نگاري شكل گرفت.

تخصص گرایی در تاریخ: تاریخ دانشی بسیار گسترده است برای همین هیچ کس نمی‌تواند به تنهایی در همه دوره‌های تاریخی متخصص شود.

تقسيم‌بندي دوره‌هاي تاريخي:

الف) دوران پيش از تاريخ و دوران تاريخي ب) عصر سنگ و عصر فلز پ) 1- دوران شكار و گردآوري غذا

2- دوران كشاورزي و اهلي كردن حيوانات

3- دوران زندگي در دهكده‌هاي اوليه

4- دوران آغاز شهرنشيني و تشكيل حكومت‌هاي اوليه

5- شكوفايي شهرنشيني و رشد آيين‌هاي بزرگ

6- دوران امپراتوري‌هاي بزرگ و ارتباطات گسترده‌ي بين‌المللي

7- دوره‌ي اكتشافات جغرافيايي و گسترش فن دريانوردي و رنسانس

8- دوران رشد روز افزون فن‌آوري و تحول علوم پايه

9- دوران فن‌آوري صنعتي و الكترونيكي

ت) از مشهورترین تقسیم بندی‌های تاریخ بشر: 1- دوره‌ي پيش از تاريخ 2- دوره‌ي باستان 3- دوره‌ي قرون وسطا 4- دوره‌ي جديد 5- دوره‌ي معاصر (اين تقسيم‌بندي بر مبناي سير تاريخ اروپا ارائه شده اما با تغييراتي براي تاريخ ايران هم به كار می‌آید و مورخان اروپایی آن‌ را ارائه کرده‌اند)

تمدن در ميان دو رود

آگاهی اولیه از میان دو رود: حاصل مطالب تورات بود و به تدريج، از 4 قرن پیش با سفرهای اروپايیان به این منطقه و کاوش‌های باستان‌شناختي و كشف الواح قديمي، اطلاعات زيادي به دست آمد.

نتیجه کشفیات: ميان دو رود (جنوب عراق) خاستگاه كهن‌ترين تمدن بشري بوده است.

حكومت‌هاي پي‌در‌پي در ميان دو رود

الف) سومر: (قسمت جنوبي ميان دو رود) اقوامي كه در آن ساكن بودند، به همين نام مشهورند. اولين شهرهاي ميان دو رود در همين منطقه‌اند.

- نظام اداری: هريك از شهرها به همراه روستاهاي اطراف به صورت مستقل اداره می‌شدند و آن را دولت شهر يا كشور شهر مي‌ناميدند و اداره‌ي اين شهرها با كاهناني بود كه به رئيس آن‌ها "انسي" مي‌گفتند.

- فرمان‌روايان مشهور سومر:

1- اِتَنَ: يكي از فرمان‌روايان كهن سومر، او توانست مدتي بر همه‌ي دولت شهرهاي سومري مسلط شود. 2- گيل‌گمش 3- گودا

ب) اكدي‌ها: در مركز بين‌النهرين بودند به رهبری "سارگن" به شهرهاي سومري هجوم بردند.

سارگننخستين امپراتور ميان دو رود، طي فتوحاتي از خليج فارس تا قسمت‌هاي شمالي ميان دو رود را تصرّف كرد؛ جانشينان او دو قرن تا حمله‌ي گوتي‌ها قدرت را در دست داشتند.

پ)گوتي‌ها: از كوهستان‌هاي شمال شرق به حكومت اكدي حمله و غلبه كردندبعد از 100 سال سومري‌ها آن‌ها را بيرون كردند.

پایان همیشگی حكومت اقوام سومري: ايلامي‌ها كه در جنوب و غرب ايران ساكن بودند در حدود 2000 ق.م به قدرت سياسي سومری‌ها در ميان دو رود پايان داده و شهر اور را ويران و فرمان‌رواي آن‌ها را زنداني كردند.

ت) اَموري‌ها (=بابل قدیم): با بيرون راندن ايلامي‌ها جاي آن‌ها را گرفتند.

حمورابي: از پادشاهان معروف اموری‌ها، به دليل اقداماتش در زمينه‌ي كشاورزي، بازرگاني و قانون‌گذاري شهرت بسياري دارد، پايتخت او شهر بابل بود كه بزرگ‌ترين و آبادترين شهر دنياي باستان محسوب می‌شد.

ث) آشوري‌ها: قومي جنگ‌جو كه در شمال ميان دو رود سكونت داشتند و پايتخت آن‌ها شهر نينوا بود. آن‌ها به حكومت اموري‌ها پايان دادند.

"شالمانسار سوم" قلمرو آشور را تا سواحل مديترانه گسترش داد. در دوره‌ای او توانستند مصر را فتح كنند و به حکومت ایلام برای همیشه پایان دهند.

ج) كلداني‌ها: آخرین قوم حاکم / در جنوب ميان دو رود مي‌زيستند و با اتحاد دولت ايراني ماد، توانستند نينوا را تصرف و حكومت آشور را منقرض كنند. با فتح بابل توسط کوروش سرنوشت ميان دو رود با سرنوشت ایران گره خورد.

فرهنگ و تمدن ميان دو رود

الف) دين:

به خدايان متعددي اعتقاد داشتند و مجسمه‌ي خداي حامي شهر را در معبدي چند طبقه كه معمولاً بر روي تپه‌اي بود، قرار مي‌دادند و براي رضايت آن‌ها مراسم‌هاي مختلف داشتند: قرباني كردن و خواندن سرودهاي مذهبي دسته جمعي.

- به زندگي پس از مرگ اعتقاد داشتند.

ب) كشاورزي:

- بنيادي‌ترين عامل پيدايش شهرها و رونق زندگي اجتماعي کشاورزی بود.

- اصلي‌ترين علت رونق آن، وجود منابع آبي عظيم چون دجله و فرات و طغيان آن‌ها بود.

- کشاورزی موجب پيدايش سازمان منظم آبياري شد كه نظام زندگي اجتماعي را در پي داشت.

پ) بازرگاني:

مردمان ميان دو رود که به سنگ‌هاي قيمتي و فلزات دسترسی نداشتند از طريق بازرگاني با همسايگان، به آن‌ها دست مي‌يافتند.

- میان دو رود با هنديان، مصريان و ساكنان آسياي ميانه مناسبات بازرگاني داشت.

ت) خط و نگارش:

- عمر قديمي‌ترين الواح و در نتیجه عمر خط میخی به 5000 سال پيش باز مي‌گردد.

-الواح به‌دست آمده به خط میخی در واقع كتاب‌هاي آن دوران و قديمي‌ترين كتاب‌خانه‌هاي جهان در میان دو رود است.

ث) علوم:

1- نجوم: پيشرفت در این علم به‌دلیل پرستش ستارگان و اعتقاد به تأثير حركات آن‌ها در سرنوشت انسان‌ها بود.

2- رياضي: امور بازرگاني به پيشرفت اين علم كمك كرد.

3- پزشكي: آميخته با خرافات بود، مثلاً بيماري را ناشي از ورود ارواحي خبيث به بدن مي‌دانستند.

ج) برده‌داري: در تمام دوران باستان در بين‌النهرين رواج داشت.

د) کسانی که در جنگ اسیر می‌شدند یا قرض داشتند برده می‌شدند.