نوروز 96

سندروم کمپارتمان

سندروم کمپارتمان مزمن (Chronic exertional compartment syndrome (CECS نوعی بیماری است که موجب درد مزمن ساق در حین فعالیت و ورزش میشود.



سندروم کمپارتمان مزمن (Chronic exertional compartment syndrome (CECS نوعی بیماری است که موجب درد مزمن ساق در حین فعالیت و ورزش میشود. درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) بیشتر در ورزشکاران (بخصوص دوندگان) و پرسنل نظامی که فعالیت بدنی سخت دارند دیده میشود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، علت حدود یک سوم دردهای مزمن جلوی ساق ، درد ساق پا مزمن است. درد ساق پا معمولا با تاخیر تشخیص داده میشود و در بسیاری از موارد بیمار ماهها و حتی سالها مراجعه پزشکی داشته ولی علت مشکل او تشخیص داده نشده است.

همه عضلات بعد از فعالیت دچار افزایش حجم میشوند. این افزایش حجم میتواند در کوتاه مدت یا بلند مدت ایجاد شود. وقتی فردی مدت زیادی ورزش میکند عضلات وی بتدریج و در عرض چند ماه قوی و بزرگ میشوند. وی بدنی عضلانی پیدا میکند. این بزرگ شدن عضلات حتی در ساعاتی که فرد ورزش نمیکند هم باقی مانده و وجود دارند.

نوعی دیگری از افزایش حجم عضلات وجود دارد که موقتی و گذرا است. همه عضلات بعد از چند دقیقه فعالیت افزایش حجمی موقتی پیدا میکنند. این افزایش حجم معمولا بر اثر پرخونی است که در توده عضله ایجاد میشود.

عضله به این خون احتیاج داد تا بتواند کاری را که از او خواسته اند انجام دهد. این افزایش حجم معمولا در حدود بیست درصد بوده و در پایان فعالیت بدنی بتدریج از بین میرود. بیشتر شدن حجم عضلات ساق میتواند موجب بروز درد ساق پا در آنها بخصوص در قدام و جلوی ساق شود.

عضلات ساق در چهار دسته قرار گرفته اند که در اطراف هر دسته پرده محکم بافتی به نام فاشیا قرار گرفته است. مجموعه هر دسته عضلانی و پرده اطراف آن را یک کمپارتمان میگویند. ساق چهار کمپارتمان دارد. پرده اطراف کمپارتمان قابلیت انعطاف زیادی ندارد.

بنابراین با افزایش حجم عضلات فشار درون کمپارتمان افزایش میابد. این افزایش فشار میتواند موجب درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) شود. اینکه چرا افزایش فشار درون کمپارتمان موجب بروز درد میشود به درستی شناخته شده نیست.

بعضی عقیده دارند افزایش فشار درون کمپارتمان موجب کاهش میزان کاهش اکسیژن بافتی و در نتیجه بروز درد میگردد. ممکن است خود افزایش فشار درون کمپارتمان موجب تحریک پایانه های درد در عضلات شود.

درد ساق پا بیشتر در جوانان دیده میشود و 95 درصد موارد در کمپارتمان های قدامی و یا خارجی ساق ایجاد میگردند.

در هر کسی که با شروع فعالیت بدنی شدید بخصوص دویدن دچار درد جلوی ساق میشود و این درد بعد از فعالیت از بین میرود باید به درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) شک کرد. مصرف کراتین و داروهای هورمونی آنابولیک احتمال بروز این بیماری را افزایش میدهند.

مهمترین علامت سندروم کمپارتمان مزمن درد ساق است. درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) با شدت یافتن فعالیت بدنی ایجاد شده و بیمار را مجبور به قطع فعالیت میکند. با قطع فعالیت بدنی درد از بین میرود. در 80-70 درصد موارد درد در هر دو ساق احساس میشود.

دیگر علائم آن شامل احساس گزگز و مورمور و یا بیحسی در پوست جلوی ساق و یا احساس ضعف در عضلات ساق است.

شکل معمول بیماری بصورت احساس سورش در جلوی ساق و احساس بیحسی در پشت پا است.

علائم درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) معمولا بعد از 15 دقیقه از شروع دویدن ایجاد شده و پس از نیم ساعت از گذشت استراحت بهبود میابند.

در معاینه بیماران مبتلا عضلات جلوی ساق سفت و دردناک هستند و پایین آوردن مچ پا و انگشتان میتواند شدت درد را افزایش دهد. در نیمی از بیماران مشاهده میشود که قسمتی از عضلات جلوی ساق از طریق یک هرنی در فاشیای آن به سمت بیرون برجسته شده اند. ممکن است در معاینه بیمار مشاهده شود که قدرت عضلات جلو و بیرون ساق کاهش پیدا کرده اند.

تایید تشخیص با اندازه گیری فشار داخل کمپارتمان ساق است. بیماری های دیگری هم میتوانند موجب درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) شوند که عبارتند از

• سندروم استرسی در سطح داخلی ساق (Medial Tibial Stress Syndrome (MTSS که به آن شین اسپلینت هم میگویند. این بیماری به علت التهاب پریوست ( پرده بافتی که بر روی استخوان کشیده شده است) در قسمت داخلی و پشتی استخوان درشت نی ایجاد شده و موجب درد در جلو ساق شده که با فعالیت زیاد و با استراحت کم میشود. در این بیماران فشار به لبه داخلی استخوان درشت نی موجب بروز درد ساق پا (سندروم کمپارتمان) میگردد.

• شکستگی استرسی ساق در استخوان های درشت نی و نازک نی هم میتواند موجب در ساق شود که با فعالیت زیاد و با استراحت کم میشود. در این بیماران فشار موضعی به محل شکستگی موجب افزایش درد شده و زدن ضربات آهسته با انگشت به استخوان موجب بروز درد میگردد. تایید تشخیص معمولا با استفاده از ام آر آی و یا اسکن رادیوایزوتوپ است

• گیر کردن عصب پرونئال در جلوی ساق میتواند موجب درد ساق شود. در این بیماران فشار به محل خروج عصب پرونئال در حین خروج از فاشیای جلوی ساق موجب بروز درد ساق پا میشود.

همچنین با بالا آوردن مچ پا و انگشتان در مقابل مقاومت موجب بروز درد جلوی ساق میشود.

ضربات آهسته انگشت به عصب هم موجب گزگز ساق و پشت پا میشود. تایید تشخیص این بیماری معمولا با استفاده از نوار عصبی است.

درمان درد ساق

درمان معمولا استفاده از عمل جراحی فاشیوتومی است. در عمل فاشیوتومی پرده فاشیایی جلوی کمپارتمان بریده و باز میشود تا فشار آن در حین ورزش و فعالیت بدنی افزایش پیدا نکند.

منبع :