نوروز 96

8 نکته برای چگونگی یادآوری مطالبی که خوانده‌اید

افراد باید برای مطلبی که می‌خوانند هدف داشته باشند و هنگام مطالعه این هدف را مد نظر قرار دهند.



۱) هدف خود را بشناسید

افراد باید برای مطلبی که می‌خوانند هدف داشته باشند و هنگام مطالعه این هدف را مد نظر قرار دهند. این‌که به طور پیوسته هدف مطالعه در ذهن فرد وجود داشته باشد باعث می‌شود تا خواننده بتواند به بخش‌های مناسب‌تر متن متمرکز شود و آن بخش را تکرار کند. این کار هم‌چنین از اتلاف وقت و تلاش اضافی جلوگیری می‌کند. اگر مطلب مورد نظر را به طور آزادانه انتخاب کرده‌اید، شناسایی هدف، کار ساده‌ای است. کافی است از خود بپرسید: «چرا من این مطلب را می‌خوانم؟»

وقتی در محیط‌هایی نظیر مدرسه یا دانشگاه قرار داریم، بسیاری از چیزهایی که می‌خوانیم مطالبی است که خواندنش از ما خواسته شده است. در چنین مواردی اگر نتوانید هدف مطالعه را تشخیص دهید کافی است این سؤال را از استاد خود بپرسید: «می‌خواهید با خواندن این مطلب چه چیزی یاد بگیرم؟» اگر امکان تشخیص دقیق هدف برای‌تان وجود نداشت می‌توانید بر اساس یک حدس مناسب در مورد آن‌چه باید بخوانید و یاد بگیرید اقدام به مطالعه‌ی مطلب مورد نظر کنید.

۲) ابتدا یک مرور کلی انجام دهید

برای خواندن برخی مطالب شاید فقط یک مرور به‌تنهایی کافی باشد. یک مرور مناسب شامل توجه کردن به عناوین، عکس‌ها، نمودارها‌، جدول‌ها و پاراگراف‌های اصلی (که معمولاً در ابتدا و انتهای مطلب قرار دارند) می‌شود. با توجه به هدف مورد نظر، باید سرعت خواندن را پایین آورده و فقط بخش‌هایی را که پاسخ‌گوی هدفتان هستند به دقت مطالعه کنید. حتی مطلبی که باید به طور دقیق یاد گرفته شود نیازمند یک مرور کلی است. در مورد مزایای مرور اولیه می‌توان به این موارد اشاره کرد:

- حافظه را آماده می‌کند و سبب می‌شود وقتی برای بار دوم مطلب را می‌خوانید آن را راحت‌تر به یاد بیاورید.

- به فکرتان جهت می‌دهد و به شما کمک می‌کند تا بخش‌های مهم مطلب را پیدا کنید.

- یک درک کلی را از مطلب در اختیارتان قرار می‌دهد و سبب می‌شود تا بخش‌های مورد نظر را راحت‌تر به یاد بیاورید.

۳) متن را با اصول درست بخوانید

برای آن‌که مطلبی به طور دقیق خوانده شود، باید چشم‌ها را به صورت منظم و کنترل‌شده حرکت داد. هنگام مرور سریع، چشم‌ها با نظم خاصی حرکت نمی‌کنند. وقتی قصد دارید مطلبی را به‌دقت مطالعه کنید و بخش‌های وسیع متنی را یاد بگیرید چشم‌های شما باید با حرکتی از راست به چپ بر روی نقاط تثبیت، توقف کند. توقف‌ها نباید یک حرف یا حتی یک کلمه باشند بلکه هر توقف باید چند کلمه را شامل شود.

افرادی که توانایی خواندنشان ضعیف است یک مطلب را به صورت کلمه به کلمه می‌خوانند و درک‌شان از مطلبی که می‌خوانند پایین است؛ زیرا در این حالت ذهن این افراد درگیر تشخیص حروف و آرایش آن‌ها در هر کلمه می‌شود. این یکی از دلایل مهمی است که باعث می‌شود افراد نتوانند آن‌چه را خوانده‌اند به یاد بیاورند. ممکن است برخی از دانش‌آموزان بگویند: «این فصل را سه بار خوانده‌ام ولی هنوز نمی‌توانم به سؤالات پاسخ دهم». وقتی از این افراد یک سؤال مفهومی در مورد مطلبی که خوانده‌اند پرسیده می‌شود معمولاً قادر به پاسخ‌گویی نیستند؛ زیرا نمی‌توانند معنی آن‌چه را خوانده‌اند به یاد بیاورند. حتی پاسخ سؤال‌های حفظی ساده را نیز نمی‌توانند به یاد بیاورند؛ زیرا تمرکز آن‌ها روی کلمات، آن‌ها را از تطبیق دانش قبلی خود با آن‌چه می‌خوانند بازمی‌دارد و یادآوری مطالب را سخت می‌کند. به طور خلاصه می‌توان گفت برای به یادآوردن آن‌چه خوانده‌اید باید در مورد معنی کلمات فکر کنید.

برای آن‌که بتوانید متنی را با اصول درست بخوانید، این موارد پیشنهاد می‌شود:

- با تمام متن ارتباط چشمی برقرار کنید و فقط به یک مرور کلی بسنده نکنید.

- در هر تثبیت چشمی، چندین کلمه را ببینید.

- سعی کنید عرض هر تثبیت چشمی را افزایش دهید (در یک عرض۲۱سانتی‌متری سه توقف یا حداقل دو توقف برای هر خط داشته باشید). این مهارت را باید در چند مرحله تقویت کرد. ابتدا پنج یا شش توقف در هر خط را تمرین کنید، سپس چهار توقف و بعد از آن سه توقف.

- چشم‌ها را از یک نقطه‌ی تثبیت به نقطه‌ی دیگر بچسبانید (این کار برای خطوط عریض به صورت افقی انجام می‌شود و چنان‌چه عرض متن کوچک و چینش آن به صورت ستونی باشد به صورت عمودی انجام می‌شود).

یادگیری این روش نیازمند تمرین است.

۴) از های‌لایت‌ کردن و یادداشت‌برداری غافل نشوید

چند نقطه‌ی مهم در متن را به عنوان مبنایی برای یادآوری های‌لایت کنید. اگر بخش مناسبی برای های‌لایت وجود نداشت می‌توانید در حاشیه‌ی متن از کلمات کلیدی مناسب استفاده کنید.

تقریباً تمام دانش‌آموزان قسمت‌های مهم متن را های‌لایت می‌کنند اما بسیاری از آن‌ها بخش‌های زیاد یا نادرستی را های‌لایت می‌کنند. آن‌ها به‌قدری سرگرم علامت‌گذاری کتاب خود می‌شوند که اصلاً به آن‌چه می‌خوانند توجه کافی نمی‌کنند. یک راه بهتر برای علامت‌گذاری، مشخص کردن فقط چند کلمه‌ی کلیدی در هر صفحه است. اگر صفحات زیادی از یک کتاب نیاز به های‌لایت ندارد چسباندن برگه روی صفحه‌های دارای های‌لایت تا حد زیادی به فرایند مطالعه‌ی کتاب سرعت می‌بخشد.

فکر کردن در مورد معنی متن، بسیار مهم است. متن های‌لایت‌شده باید با توجه به شیوه‌ی ارتباط آن با هدف، این‌که چرا باید به ذهن سپرده شود و این‌که چگونه با بخش‌های مهم متن در ارتباط است، چند بار تکرار شود. برای هر چند پاراگراف یا چند صفحه (با توجه به تراکم متن) خواننده باید توقف کند و از خود بپرسد تا مطمئن شود که بخش‌های مهم را به ذهن سپرده است. یادداشت‌برداری از این بخش‌ها پس از آن‌که خوانده شد، می‌تواند یک کمک مهم برای شکل‌دهی حافظه‌ی کوتاه‌مدت و برای مطالعات بعدی باشد. این‌که چنین یادداشت‌هایی از حافظه‌ی جاری انجام شود و نسبت به مطلبی که خوانده شد مورد بررسی قرار گیرد به صورت قابل ملاحظه‌ای به شکل‌دهی حافظه کمک می‌کند.

۵) تصویر مجسم کنید

یک تصویر نمی‌تواند ارزش هزار کلمه را داشته باشد اما قطعاً می‌تواند چندین گروه کلمه را در خود جای دهد. علاوه بر این، به ذهن سپردن تصویر بسیار ساده‌تر از کلمات است. خواننده می‌تواند از مجسم ‌کردن تصاویری در مورد معنی متن به‌خوبی بهره ببرد. اگر به عنوان مثال از کلمات کلیدی های‌لایت‌شده به عنوان نقطه‌ی شروعی برای تصورات ذهنی استفاده شود برای به ذهن سپردن مطلب بسیار مفید خواهد بود. کافی است کلمات کلیدی را تشخیص داده و متناسب با آن تصویری را در ذهن خود مجسم کنید. ایجاد یک تصویر ذهنی بر اساس تیترهای مطلب نیز گاهی اوقات می‌تواند مفید باشد. مزیت این روش این است که تصاویر را هنگامی که به گروه‌های مشابه دسته‌بندی می‌شوند راحت‌تر می‌توان به یاد آورد.

تصورات ذهنی تنها راه برای به ذهن سپردن مطلبی که می‌خوانید نیست. بازیگران برای حفظ کردن دیالوگ‌های‌شان از روش دیگری استفاده می‌کنند. بازیگر «وارد نقش می‌شود» و متن را به صورت عمیق می‌خواند. می‌توان گفت این کار به صورت خودکار برای بازیگر حافظه ایجاد می‌کند. وقتی برای یادگیری یک متن از تصورات استفاده می‌شود این طور به نظر می‌آید که از بیرون به آن نگاه شده تا چیزی به ذهن سپرده شود. از طرف دیگر در مورد بازیگران می‌توان گفت که از داخل به متن نگاه می‌شود تا چیزی تجربه شود. بازیگران به معانی عمیق متن توجه می‌کنند که این کار سبب می‌شود به تک‌تک کلمات توجه داشته باشند. به عنوان مثال آن‌ها باید بفهمند که چرا شخصیتشان برای بیان منظور خود از یک‌سری کلمات خاص استفاده می‌کند. این کار نیز یک فرایند مرتبط‌سازی است با این تفاوت که بازیگران کلمات را با معنی و مفهوم واقعی مرتبط می‌کنند نه تصورات ذهنی ساختگی.

هر دو روش نیاز به پشتکار دارد. باید در مورد آن‌چه می‌خوانید خوب فکر کنید؛ زیرا این کار به شما کمک می‌کند تا آن‌چه را خوانده‌اید به یاد بیاورید. برای اثبات این روش می‌توانید دوباره به عکس‌های این مقاله نگاه کنید تا متوجه شوید که چه‌قدر راحت می‌توانید عکس‌ها را به یاد آورید و این‌که تصاویر مرتبط با هر بخش چه‌قدر برای یادآوری مطلب مفید است.

۶) در حین خواندن، تمرین کنید

متن را در بخش‌های کوتاه بخوانید (بسته به تراکم متن، هر بخش می‌تواند شامل چند پاراگراف یا چند صفحه باشد) و در تمام این مدت در مورد مفهوم و معنی آن‌چه می‌خوانید فکر کنید. برای تمرین ببینید چند تصویر ذهنی می‌توانید بسازید. در صورت لزوم می‌توانید از تیترها و کلمات های‌لایت‌شده برای تقویت تصویرهای ذهنی استفاده کنید. تصاویر ذهنی را هر روز یا تقریباً چند روز اول مرور کنید.

در مورد محتوای هر بخش برحسب این‌که چگونه پاسخ‌گوی هدف است فکر کنید. درباره‌ی مطلب مورد نظر چنین سؤالاتی را از خود بپرسید: «این اطلاعات چگونه مناسب آن‌ چیزی است که می‌دانم و نمی‌دانم؟ چرا نویسنده چنین چیزی گفته است؟ آیا متوجه می‌شوم معنی این چیست؟ دلیلش چیست؟ آیا نظریه‌ها یا نتیجه‌گیری‌ها را قبول دارم؟ چرا؟ فایده‌اش چیست؟ چه مقدار از این مطلب را باید یاد بگیرم؟» در مورد متن، نظریه بسازید.

این کار به شما کمک می‌کند تا آن‌چه گفته نشده نیز مورد توجهتان قرار گیرد. برای انجام این کار باید مطالبی را که می‌خوانید در حافظه‌ی جاری خود نگه دارید. این کار نه‌تنها به یادگیری کمک می‌کند بلکه سبب می‌شود به درک خلاقانه‌ای در مورد مطلب مورد نظر دست پیدا کنید. به طور خلاصه می‌توان گفت فکر کردن نه‌تنها باعث تقویت شکل‌دهی حافظه بلکه سبب فهم آن نیز می‌شود.

۷) مطالعه را در گستره‌ی توجه انجام دهید

توجه کردن، بخش اصلی یادگیری است. خواندن هنگامی که نمی‌توانید تمرکز کنید فقط اتلاف وقت است. چون اکثر مردم گستره‌ی توجه کوتاهی دارند نباید برای بیش از۱۰تا۱۵دقیقه در هر بازه یک مطلب سنگین را بخوانند. گستره‌ی توجه به مدت‌زمانی گفته می‌شود که فرد می‌تواند بدون آن‌که حواسش پرت شود، روی موضوعی تمرکز کند. بعد از هر بازه، افراد باید خواندن را متوقف کرده و در مورد آن‌چه خوانده‌اند از خود سؤال کنند.

در انتها، افراد باید میزان توجه خود را بهبود بخشند تا بتوانند برای بازه‌های طولانی‌تری تمرکز داشته باشند.

۸) به محض این‌که خواندنتان تمام شد، تمرین کنید

پس از پایان مطالعه، آن‌چه را یاد گرفتید، تمرین کنید. از حواس‌پرتی و انجام هم‌زمان چند کار بپرهیزید؛ زیرا این موارد فرایند تحکیم حافظه را که سبب فعال شدن حافظه‌ی بلندمدت می‌شود دچار مشکل می‌کند. به سؤالات مطرح‌شده در بخش «در حین خواندن، تمرین کنید» دوباره پاسخ دهید.

یک روز پس از آن‌که مطلب را خواندید حداقل دو بار در مورد آن فکر کرده و آن را تمرین کنید. برای دو یا سه روز دیگر حداقل یک بار دیگر تمرین کنید.

ماده ژنتیک ، کروموزوم‌ ها و میوز و میتوز از زیست شناسی سوم تجربی
  برای شرکت در کلاس کلیک کنید( سوم تجربی)
دبیر : مازیار اعتمادزاده